Το μάθημα αποτελεί θεμελιώδη γέφυρα ανάμεσα στη γλωσσολογική ανάλυση και τη μεταφραστική πράξη. Εξερευνά τη γερμανική γλώσσα ως σύστημα παραγωγής κειμένων ποικίλων τύπων και λειτουργιών, ενώ παράλληλα εισάγει τους φοιτητές στις θεωρίες και τις μεθόδους της σύγχρονης μεταφρασεολογίας. Κεντρικός άξονας είναι ότι η κειμενική ανάλυση δεν αποτελεί σκοπό αυτοτελώς, αλλά αποτελεί αναπόσπαστη προϋπόθεση κάθε επιτυχούς μεταφραστικής απόφασης.
Ιδιαίτερη έμφαση δίνεται στις γραμματικές, συντακτικές και πραγματολογικές ιδιαιτερότητες της γερμανικής (τοπολογία πρότασης, Verbklammer, Nominalstil, Passivkonstruktionen), που ασκούν καθοριστική επίδραση στη μεταφραστική διαδικασία. Επιπλέον, αναπτύσσεται κριτική ικανότητα αξιολόγησης μεταφραστικών επιλογών και αιτιολόγησης αποφάσεων με επιστημονικά εργαλεία.

Με την επιτυχή ολοκλήρωση του μαθήματος, οι φοιτητές θα είναι σε θέση να:

• αναλύουν γερμανικά κείμενα ποικίλων τύπων αξιοποιώντας σύγχρονα κειμενολογικά εργαλεία (de Beaugrande & Dressler, Brinker, Nord)
• κατατάσσουν κείμενα σε κειμενικά είδη και αναγνωρίζουν τα χαρακτηριστικά τους γλωσσολογικά γνωρίσματα
• αναλύουν την τοπολογική και πληροφοριακή δομή της γερμανικής πρότασης σε κειμενικό πλαίσιο
• αξιοποιούν το μοντέλο Nord για συστηματική κειμενική ανάλυση ως βήμα πριν από τη μετάφραση
• εφαρμόζουν θεωρητικά πλαίσια (Skopos, λειτουργική ισοδυναμία) σε πρακτικές μεταφραστικές αποφάσεις
• αντιμετωπίζουν τεκμηριωμένα προβλήματα μετάφρασης πολιτισμικά ειδικών στοιχείων
• αιτιολογούν τις μεταφραστικές τους επιλογές με κατάλληλη γλωσσολογική και μεταφρασεολογική ορολογία

1η Εβδομάδα - Εισαγωγή στην Κειμενογλωσσολογία

• Τι είναι κείμενο;
• Η γλώσσα ως σύστημα και ως χρήση (Saussure, Halliday)       
• Ανάλυση δομής απλών γερμανικών κειμένων

2η Εβδομάδα - Κειμενικότητα

• Κριτήρια Κειμενικότητας (de Beaugrande & Dressler)      
• Εντοπισμός κριτηρίων σε γερμανικά κείμενα

3η Εβδομάδα - Κειμενικοί Τύποι (Textsorten)             

• Textsorten vs. Texttypen (Reiß, Werlich, Brinker)
• Λειτουργική ταξινόμηση    
• Αναγνώριση και κατάταξη γερμανικών Textsorten

4η Εβδομάδα - Μακροδομή και Μικροδομή Κειμένου          

• Θεματική εξέλιξη (thematische Entfaltung)
• Ανάλυση θεματικής εξέλιξης σε γερμανικά κείμενα

5η Εβδομάδα - Γλωσσική Δομή Γερμανικού Κειμένου Ι        

• Τοπολογία πρότασης (Vorfeld, Mittelfeld, Nachfeld)
• Verbklammer. Πληροφοριακή δομή            
• Ανάλυση θέσης ρήματος & επικοινωνιακού βάρους

6η Εβδομάδα - Γλωσσική Δομή Γερμανικού Κειμένου ΙΙ      

• Nominalstil vs. Verbalstil.
• Passivkonstruktionen.
• Επιστημονικός vs. δημοσιογραφικός λόγος              
• Μετατροπή ύφους: Nominalstil ↔ Verbalstil

7η Εβδομάδα - Εισαγωγή στη Μεταφρασεολογία    

• Βασικές θεωρίες: αντίστοιχο (Nida), Skopos (Reiß & Vermeer), λειτουργική μετάφραση (Nord)              
• Σύγκριση μεταφράσεων του ίδιου γερμανικού κειμένου

8η Εβδομάδα - Κειμενική Ανάλυση ως Εργαλείο Μεταφραστή       

• Μοντέλο κειμενικής ανάλυσης Nord 
• Εξωκειμενικοί παράγοντες              
• Πλήρης κειμενική ανάλυση πριν από μετάφραση

9η Εβδομάδα - Κειμενική Ανάλυση ως Εργαλείο Μεταφραστή       

• Μοντέλο κειμενικής ανάλυσης Nord 
• Ενδοκειμενικοί παράγοντες              
• Πλήρης κειμενική ανάλυση πριν από μετάφραση

10η Εβδομάδα - Πολιτισμικά Ειδικά Στοιχεία (Kultureme)     

• Realia, Kulturspezifika.
• Στρατηγικές: δανεισμός, περιγραφή, προσαρμογή, παράλειψη  
• Μετάφραση γερμανικών Kultureme στα ελληνικά

11η Εβδομάδα - Ανάλυση και Μετάφραση Ειδικών Κειμένων

• Fachsprache: επιστημονικά, νομικά, οικονομικά κείμενα.
• Ορολογία (Terminologie)       
• Μετάφραση γερμανικού επιστημονικού/νομικού κειμένου

12η Εβδομάδα - Ψηφιακή Ανάλυση Κειμένων 

13η Εβδομάδα - Ψηφιακή Ανάλυση Κειμένων 

Adamzik, K. (2016). Textlinguistik. Grundlagen, Kontroversen, Perspektiven (2. Aufl.). De Gruyter.

Brinker, K. (2010). Linguistische Textanalyse. Eine Einführung in Grundbegriffe und Methoden (7. Aufl.). Erich Schmidt Verlag.

Bußmann, H. (2008). Lexikon der Sprachwissenschaft (4. Aufl.). Kröner Verlag.

de Beaugrande, R. & Dressler, W. (1981). Introduction to Text Linguistics. Longman.

Dürscheid, C. (2012). Syntax. Grundlagen und Theorien (5. Aufl.). Vandenhoeck & Ruprecht.

Eisenberg, P. (2013). Grundriss der deutschen Grammatik. Bd. 2: Der Satz (4. Aufl.). Metzler.

Fabricius-Hansen, C. & Sæbø, K.J. (Hrsg.) (2011). In the Margins of Cohesion. Unipress.

Halliday, M.A.K. & Hasan, R. (1976). Cohesion in English. Longman.

Helbig, G. & Buscha, J. (2013). Deutsche Grammatik. Ein Handbuch für den Ausländerunterricht. Klett-Langenscheidt.

Koller, W. (2011). Einführung in die Übersetzungswissenschaft (8. Aufl.). UTB / Quelle & Meyer.

Nida, E. & Taber, Ch. (1969). The Theory and Practice of Translation. Brill.

Nord, Ch. (2005). Text Analysis in Translation (2nd ed.). Rodopi. [ελλ. μτφ.: Κειμενική Ανάλυση στη Μετάφραση, εκδ. Παπαζήση]

Reiß, K. & Vermeer, H.J. (1984). Grundlegung einer allgemeinen Translationstheorie. Niemeyer.

Snell-Hornby, M. (2006). The Turns of Translation Studies. New Paradigms or Shifting Viewpoints? John Benjamins.

Stolze, R. (2011). Übersetzungstheorien. Eine Einführung (6. Aufl.). Gunter Narr Verlag.

Venuti, L. (1995). The Translator's Invisibility: A History of Translation. Routledge.

Το μάθημα εξετάζεται γραπτώς κατά την εξεταστική περίοδο.