Το μάθημα αποτελεί το τρίτο στάδιο του κύκλου της τεχνικής και επιστημονικής μετάφρασης από τα Αγγλικά προς τα Ελληνικά και στοχεύει στην ειδίκευση των φοιτητών/τριών σε κείμενα Ιατρικής, Βιολογίας, Φαρμακολογίας, Βιογενετικής, Χημείας, Μηχανολογίας, περιβαλλοντικών επιστημών και τεχνολογίας, με έμφαση σε επιστημονικές δημοσιεύσεις, ερευνητικά άρθρα και τεχνικά εγχειρίδια. Η εργασία γίνεται σε ομάδες, ώστε οι φοιτητές/τριες να εξοικειωθούν με τις συνθήκες της αγοράς. 

Με την επιτυχή ολοκλήρωση του μαθήματος οι φοιτητές/τριες αναμένεται να:

• αναγνωρίζουν τα χαρακτηριστικά και τις απαιτήσεις της επιστημονικής και τεχνικής μετάφρασης ανά κειμενικό είδος και επιστημονικό πεδίο,
• διεξάγουν συστηματική ορολογική έρευνα και να συγκροτούν εξειδικευμένα γλωσσάρια,
• αναλύουν ετυμολογικά τους επιστημονικούς όρους και να αποδίδουν νεολογισμούς σε νέα ή αμετάφραστα πεδία,
• αξιολογούν κριτικά μεταφραστικές αποδόσεις και να διατυπώνουν τεκμηριωμένες προτάσεις βελτίωσης ή διόρθωσης,
• εφαρμόζουν στην πράξη τα θεωρητικά μοντέλα της ειδικής μετάφρασης,
• χρησιμοποιούν εργαλεία υποβοηθούμενης μετάφρασης και τεχνητής νοημοσύνης, αξιολογώντας κριτικά τα αποτελέσματά τους,
• συνεργάζονται σε ομάδες για την υλοποίηση μεταφραστικών έργων, αναλαμβάνοντας διακριτούς ρόλους και παραδίδοντας ενιαίο αποτέλεσμα,
• τεκμηριώνουν και να επαληθεύουν επιστημονικούς όρους σε αξιόπιστες πηγές και ορολογικές βάσεις.

Το μάθημα έχει εργαστηριακό χαρακτήρα και οργανώνεται σε δεκατρείς εβδομαδιαίες ενότητες, κατανεμημένες σε τέσσερις φάσεις. Κάθε ενότητα περιλαμβάνει θεωρητική εισαγωγή, εφαρμογή σε αυθεντικά κείμενα, αξιοποίηση των αντίστοιχων τεχνολογιών και ένα παραδοτέο, το οποίο έχει διαμορφωτικό χαρακτήρα και τροφοδοτεί την απαλλακτική εργασία του εξαμήνου. Τα κείμενα είναι κλιμακούμενης δυσκολίας και έκτασης και η επεξεργασία τους γίνεται σε ομάδες.

ΦΑΣΗ Α΄: ΘΕΩΡΗΤΙΚΟ ΠΛΑΙΣΙΟ ΚΑΙ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ (εβδομάδες 1-3)
1η εβδομάδα: Εισαγωγή στην επιστημονική και τεχνική μετάφραση
Θεωρία: Χαρακτηριστικά του επιστημονικού και τεχνικού λόγου: ακρίβεια, σαφήνεια, αντικειμενικότητα. Διαφορές γενικού και ειδικού λόγου.
Εφαρμογή: Συγκριτική ανάλυση γενικού και επιστημονικού κειμένου για το ίδιο θέμα.
Τεχνολογία: Συγκριτική χρήση συστημάτων μηχανικής μετάφρασης και μεγάλων γλωσσικών μοντέλων για τη διερεύνηση της ορολογίας.
Παραδοτέο: Συγκριτικός πίνακας χαρακτηριστικών ανά επιστημονικό πεδίο.

2η εβδομάδα: Θεωρητικές προσεγγίσεις της ειδικής μετάφρασης
Θεωρία: Λειτουργικές προσεγγίσεις: τυπολογία κειμένων (Reiss), θεωρία του σκοπού (Reiss & Vermeer), μοντέλο κειμενικής ανάλυσης (Nord), σημασιολογική και επικοινωνιακή μετάφραση (Newmark).
Εφαρμογή: Εφαρμογή των μοντέλων σε αυθεντικά κείμενα και σύνταξη μεταφραστικής εντολής.
Τεχνολογία: Ψηφιακές πηγές τεκμηρίωσης και κριτήρια αξιολόγησης της αξιοπιστίας τους.
Παραδοτέο: Ομαδική παρουσίαση εφαρμογής θεωρητικού μοντέλου.

3η εβδομάδα: Ροή εργασίας, εργαλεία και μεθοδολογία
Θεωρία: Στάδια της ειδικής μετάφρασης, μεταφραστικές μνήμες, μετεπιμέλεια μηχανικής μετάφρασης, διασφάλιση ποιότητας, πρότυπο ISO 17100.
Εφαρμογή: Πρακτική εξοικείωση με εργαλείο μεταφραστικού περιβάλλοντος και με διαδικασίες ποιοτικού ελέγχου.
Τεχνολογία: Εργαλεία υποβοηθούμενης μετάφρασης και συστήματα διαχείρισης ορολογίας.
Παραδοτέο: Οδηγός ροής εργασίας για ειδικό μεταφραστικό έργο.

ΦΑΣΗ Β΄: ΙΑΤΡΙΚΗ ΚΑΙ ΒΙΟΪΑΤΡΙΚΗ ΜΕΤΑΦΡΑΣΗ (εβδομάδες 4-6)
4η εβδομάδα: Βασική ιατρική ορολογία
Θεωρία: Ετυμολογία των ιατρικών όρων (ελληνικές και λατινικές ρίζες), αρχές σχηματισμού, νεολογισμοί και μεταφραστικά διλήμματα, αναλογικός κανόνας.
Εφαρμογή: Συγκρότηση ετυμολογικού γλωσσαρίου από αυθεντικό ιατρικό κείμενο.
Τεχνολογία: Ορολογικές βάσεις (MeSH, IATE) και αυτόματη εξαγωγή υποψήφιων όρων με ποιοτικό έλεγχο από τους φοιτητές/τριες.
Παραδοτέο: Γλωσσάριο ιατρικής ορολογίας (50 όροι).

5η εβδομάδα: Κλινικά πρωτόκολλα και τεκμηρίωση ιατροτεχνολογικών προϊόντων
Θεωρία: Ρυθμιστικό πλαίσιο, τυπολογία κειμένων, απαιτήσεις κατανοησιμότητας για τον ασθενή.
Εφαρμογή: Μετάφραση αποσπάσματος κλινικού πρωτοκόλλου και επισημείωση των λαθών μηχανικής μετάφρασης.
Τεχνολογία: Μετεπιμέλεια και τυπολογία λαθών.
Παραδοτέο: Μετάφραση και σχολιασμός κλινικού πρωτοκόλλου.

6η εβδομάδα: Φαρμακολογία και βιογενετική
Θεωρία: Λειτουργική ισοδυναμία, συμβάσεις κειμενικού είδους, δομή των ρυθμιστικών εγγράφων.
Εφαρμογή: Περιλήψεις Χαρακτηριστικών του Προϊόντος (ΠΧΠ) και πρότυπα QRD.
Τεχνολογία: Ορολογία MedDRA και βάσεις χημικών ουσιών.
Παραδοτέο: Μετάφραση ΠΧΠ με γλωσσάριο.

ΦΑΣΗ Γ΄: ΘΕΤΙΚΕΣ ΕΠΙΣΤΗΜΕΣ ΚΑΙ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑ (εβδομάδες 7-10)
7η εβδομάδα: Χημεία και χημική τεχνολογία
Θεωρία: Διεθνή πρότυπα και εναρμόνιση της ορολογίας, ασφάλεια και νομική ευθύνη του μεταφραστή.
Εφαρμογή: Δελτία δεδομένων ασφαλείας και τεχνικά εγχειρίδια χημικών διεργασιών.
Τεχνολογία: Βάσεις χημικών δεδομένων και συστήματα ονοματολογίας.
Παραδοτέο: Μετάφραση τεχνικού εγχειριδίου χημικής διεργασίας.

8η εβδομάδα: Μηχανολογία και τεχνικά εγχειρίδια
Θεωρία: Ελεγχόμενη γλώσσα, δομή των οδηγιών χρήσης, προσβασιμότητα, πρότυπα ISO.
Εφαρμογή: Εγχειρίδια χρήσης, τεχνικές προδιαγραφές και οδηγίες εγκατάστασης με διαγράμματα.
Τεχνολογία: Μεταφραστικές μνήμες και διαχείριση επαναλαμβανόμενων τμημάτων.
Παραδοτέο: Μετάφραση τεχνικού εγχειριδίου με εικονογράφηση.

9η εβδομάδα: Περιβαλλοντικές επιστήμες
Θεωρία: Ανάλυση του επιστημονικού λόγου, εκλαΐκευση, ενωσιακή ορολογία του περιβάλλοντος.
Εφαρμογή: Μελέτες περιβαλλοντικών επιπτώσεων, εκθέσεις για το κλίμα, περιβαλλοντική νομοθεσία.
Τεχνολογία: Ενωσιακές ορολογικές βάσεις και σώματα παράλληλων κειμένων.
Παραδοτέο: Μετάφραση αποσπάσματος περιβαλλοντικής μελέτης με γλωσσάριο.

10η εβδομάδα: Τεχνητή νοημοσύνη και τεχνολογία λογισμικού
Θεωρία: Δανεισμός και προσαρμογή στην τεχνική ορολογία, διεθνοποίηση και επιχώρια προσαρμογή, ακρίβεια και προσβασιμότητα.
Εφαρμογή: Τεχνικές προδιαγραφές λογισμικού, τεκμηρίωση και στοιχεία διεπαφής χρήστη.
Τεχνολογία: Επιχώρια προσαρμογή διεπαφής και περιορισμοί μήκους συμβολοσειρών.
Παραδοτέο: Τεχνική τεκμηρίωση λογισμικού.

ΦΑΣΗ Δ΄: ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΗ ΔΗΜΟΣΙΕΥΣΗ ΚΑΙ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΟ ΠΛΑΙΣΙΟ (εβδομάδες 11-13)
11η εβδομάδα: Δομή των επιστημονικών δημοσιεύσεων
Θεωρία: Δομή IMRaD, συμβάσεις του επιστημονικού λόγου, ύφος και αντικειμενικότητα, διακειμενικότητα.
Εφαρμογή: Ερευνητικό άρθρο και περίληψη: μετάφραση και σχολιασμός.
Τεχνολογία: Βιβλιογραφικές βάσεις και διαχείριση παραπομπών.
Παραδοτέο: Μετάφραση ερευνητικού άρθρου με πλήρη βιβλιογραφία.

12η εβδομάδα: Στατιστική και ερευνητική μεθοδολογία
Θεωρία: Επιστημονική ακρίβεια και προσβασιμότητα στην απόδοση στατιστικών όρων, αριθμητικά δεδομένα και μονάδες.
Εφαρμογή: Στατιστικές αναφορές, ερευνητικά πρωτόκολλα, δημοσκοπήσεις.
Τεχνολογία: Έλεγχος αριθμητικών δεδομένων και εργαλεία διασφάλισης ποιότητας.
Παραδοτέο: Μετάφραση στατιστικής μελέτης.

13η εβδομάδα: Δεοντολογία, πνευματική ιδιοκτησία και επαγγελματικό πλαίσιο
Θεωρία: Επαγγελματικά πρότυπα, εμπιστευτικότητα και προστασία δεδομένων, ευθύνη του μεταφραστή, πνευματικά δικαιώματα και όροι χρήσης των εργαλείων ΤΝ.
Εφαρμογή: Συμβάσεις εμπιστευτικότητας, κώδικες δεοντολογίας, κείμενα πνευματικής ιδιοκτησίας.
Τεχνολογία: Πολιτικές χρήσης εργαλείων ΤΝ και διαχείριση εμπιστευτικών δεδομένων.
Παραδοτέο: Ανάθεση του κειμένου και οδηγίες εκπόνησης της απαλλακτικής εργασίας.

Ξενόγλωσση βιβλιογραφία

Byrne, J. (2006). Technical Translation: Usability Strategies for Translating Technical Documentation. Dordrecht: Springer.
Byrne, J. (2012). Scientific and Technical Translation Explained: A Nuts and Bolts Guide for Beginners. London / New York: Routledge.
Gotti, M., & Šarčević, S. (επιμ.) (2006). Insights into Specialized Translation. Bern: Peter Lang.
ISO 17100:2015. Translation Services: Requirements for Translation Services. Geneva: ISO.
Montalt, V., & González-Davies, M. (2007). Medical Translation Step by Step: Learning by Drafting. London / New York: Routledge.
Montalt, V., Zethsen, K. K., & Karwacka, W. (2018). «Medical translation in the 21st century: challenges and trends». MonTI, 10, 27-42.
Newmark, P. (1988). A Textbook of Translation. New York: Prentice Hall.
Nord, C. (1997/2018). Translating as a Purposeful Activity: Functionalist Approaches Explained (2η έκδ.). London / New York: Routledge.
Olohan, M. (2016). Scientific and Technical Translation. London / New York: Routledge.
Olohan, M. (2020). «Technology, translation». Στο M. Baker & G. Saldanha (επιμ.), Routledge Encyclopedia of Translation Studies (3η έκδ., σσ. 574-579). London / New York: Routledge.
Reiss, K., & Vermeer, H. J. (2013). Towards a General Theory of Translational Action: Skopos Theory Explained (μτφρ. C. Nord). London / New York: Routledge.
Sager, J. C. (1990). A Practical Course in Terminology Processing. Amsterdam / Philadelphia: John Benjamins.
Temmerman, R. (2000). Towards New Ways of Terminology Description: The Sociocognitive Approach. Amsterdam / Philadelphia: John Benjamins.
Wright, S. E., & Wright, L. D. (επιμ.) (1993). Scientific and Technical Translation. Amsterdam / Philadelphia: John Benjamins.

Ελληνόγλωσση βιβλιογραφία

Βαλεοντής, Κ. Ε., & Κριμπάς, Π. Γ. (2014). Νομική γλώσσα, νομική ορολογία: θεωρία και πράξη. Αθήνα: Νομική Βιβλιοθήκη / ΕΛΕΤΟ.
Βηδενμάιερ, Α. (2009). «Ερευνητική ικανότητα: το μεγάλο μυστικό των μεταφραστών». Πρακτικά 2ης Συνάντησης Ελληνόφωνων Μεταφρασεολόγων, Θεσσαλονίκη.
Κελάνδριας, Π. Ι. (2016). Λειτουργική Διδακτική της Μετάφρασης. Αθήνα: Δίαυλος.
Παριανού, Α. (2007). «Η ανάγκη της λειτουργικής προσέγγισης στη μετάφραση ειδικών κειμένων». Ελληνική Γλώσσα και Ορολογία, Ανακοινώσεις 6ου Συνεδρίου ΕΛΕΤΟ, Αθήνα.
Παριανού, Α., & Κελάνδριας, Π. Ι. (1999). «Τεχνικές και διδακτική της μετάφρασης ειδικών κειμένων». Ελληνική Γλώσσα και Ορολογία, Ανακοινώσεις 2ου Συνεδρίου ΕΛΕΤΟ, Αθήνα.
Τσίγκου, Μ. (2011). Γλωσσολογία και Μετάφραση: προσεγγίζοντας τη μεταφραστική μονάδα. Αθήνα: Δίαυλος.

Ηλεκτρονικές ορολογικές πηγές και βάσεις δεδομένων

IATE (ευρωπαϊκή ορολογική βάση), MeSH (ιατρική ορολογία), TERMIUM Plus (καναδική ορολογική βάση), ChemSpider (χημική βάση δεδομένων), IEEE Xplore (τεχνολογικά και μηχανολογικά άρθρα).

Επιστημονικά περιοδικά

Meta: Journal des traducteurs, JoSTrans: The Journal of Specialised Translation, The Translator, Translation Studies.

Πρόσωπο με πρόσωπο. Το μάθημα είναι δίωρο και έχει εργαστηριακό χαρακτήρα: η μετάφραση γίνεται με καθοδήγηση στην τάξη, σε ομάδες, πάνω σε επιστημονικά και τεχνικά κείμενα κλιμακούμενης δυσκολίας και έκτασης, και προηγείται προετοιμασία στο σπίτι. Το υλικό μελέτης και η ενημέρωση για το μάθημα παρέχονται μέσω της πλατφόρμας Open eClass.

Το μάθημα εξετάζεται με γραπτή εξέταση, η οποία περιλαμβάνει:
– Μετάφραση ειδικού κειμένου από τα Αγγλικά στα Ελληνικά.
– Γλωσσάριο των όρων του κειμένου με τεκμηρίωση των πηγών.
– Σύντομο σχολιασμό των μεταφραστικών επιλογών.
Κριτήρια αξιολόγησης: ακρίβεια της μετάφρασης και ορθότητα των επιστημονικών εννοιών, συνέπεια και τεκμηρίωση της ορολογίας, ποιότητα και σαφήνεια της έκφρασης στη γλώσσα-στόχο, αξιοπιστία των πηγών, αιτιολόγηση των επιλογών.
Τα παραδοτέα των εβδομαδιαίων ενοτήτων έχουν διαμορφωτικό χαρακτήρα, σχολιάζονται στην τάξη και δεν βαθμολογούνται αυτοτελώς.