Το μάθημα εξετάζει τη λογοτεχνική μετάφραση ως αντικείμενο κριτικής, ιστορικής και πολιτισμικής διερεύνησης, εστιάζοντας στους τρόπους με τους οποίους οι μεταφράσεις αξιολογούνται, προσλαμβάνονται και εντάσσονται στη λογοτεχνική ιστορία. Κεντρική θέση κατέχει η αναμετάφραση και η σχέση της με τον λογοτεχνικό κανόνα, τη μεταφραστική φωνή και την πολιτισμική διαμεσολάβηση. Εξετάζονται επίσης τα μεταφραστικά παρακείμενα, οι δημόσιες αντιπαραθέσεις, οι εκδοτικοί θεσμοί, τα λογοτεχνικά βραβεία και οι νέες προκλήσεις της τεχνητής νοημοσύνης. Το μάθημα συνδυάζει θεωρητικές προσεγγίσεις, μελέτες περίπτωσης και ερευνητική εργασία, καλλιεργώντας την ικανότητα κριτικής ανάλυσης και τεκμηριωμένης αξιολόγησης λογοτεχνικών μεταφράσεων στο ιστορικό και πολιτισμικό τους πλαίσιο.
Στόχος του μαθήματος είναι η ανάπτυξη θεωρητικών, κριτικών και ερευνητικών δεξιοτήτων για τη μελέτη της λογοτεχνικής μετάφρασης ως ιστορικού και πολιτισμικού φαινομένου.
Με την επιτυχή ολοκλήρωση του μαθήματος οι φοιτητές θα είναι σε θέση να:
• αναλύουν θεωρητικά μοντέλα κριτικής λογοτεχνικής μετάφρασης,
• προσεγγίζουν την αναμετάφραση ως ιστορικό και πολιτισμικό φαινόμενο,
• διερευνούν τη σχέση μετάφρασης και λογοτεχνικού κανόνα,
• αναλύουν τη λειτουργία των μεταφραστικών παρακειμένων,
• αξιολογούν τη συμβολή των μεταφραστών ως πολιτισμικών διαμεσολαβητών,
• μελετούν τη δημόσια υποδοχή λογοτεχνικών μεταφράσεων,
• κατανοούν τον ρόλο των θεσμών αξιολόγησης και αναγνώρισης,
• παράγουν τεκμηριωμένο ερευνητικό λόγο γύρω από τη λογοτεχνική μετάφραση,
• αξιολογούν κριτικά τις νέες συνθήκες που δημιουργεί η τεχνητή νοημοσύνη στον χώρο της λογοτεχνικής μετάφρασης.
1η εβδομάδα: Η κριτική λογοτεχνικής μετάφρασης ως πεδίο έρευνας. Αντικείμενο και μέθοδοι. Από την αξιολόγηση στην ερμηνεία. Σύγχρονες θεωρητικές προσεγγίσεις.
2η εβδομάδα: Ιστορία της μεταφραστικής κριτικής. Ευρωπαϊκές παραδόσεις. Ελληνικές διαδρομές. Μετάφραση και λογοτεχνική ιστορία.
3η εβδομάδα: Μεταφραστής, κριτικός και αναγνώστης. Μεταφραστική αυθεντία και μεταφραστική φωνή. Ορατότητα και αορατότητα του μεταφραστή.
4η εβδομάδα: Μετάφραση και λογοτεχνικός κανόνας. Επιλογές και αποκλεισμοί. Κλασικά έργα και πολιτισμικό κύρος. Η συγκρότηση μεταφραστικών κανόνων.
5η εβδομάδα: Αναμετάφραση και λογοτεχνικός χρόνος. Θεωρίες της αναμετάφρασης. Ιστορικότητα των μεταφράσεων. Ελληνικές και διεθνείς περιπτώσεις.
6η εβδομάδα: Πρόλογοι, σημειώσεις και μεταφραστικά παρακείμενα. Δηλώσεις μεταφραστικής πρόθεσης. Στρατηγικές αυτοπαρουσίασης. Παρακειμενικός λόγος και πρόσληψη.
7η εβδομάδα: Μεταφραστικές διαμάχες και δημόσιες αντιπαραθέσεις. Γλωσσικές συγκρούσεις και ιδεολογικές προσεγγίσεις. Εμβληματικές υποθέσεις της ελληνικής και διεθνούς γραμματείας.
8η εβδομάδα: Μεταφραστές ως πολιτισμικοί διαμεσολαβητές. Ιάκωβος Πολυλάς, Κωστής Παλαμάς, Γιώργος Σεφέρης, Νίκος Καζαντζάκης. Σύγχρονες περιπτώσεις.
9η εβδομάδα: Μετάφραση, εκδοτικοί οίκοι και πολιτισμική πολιτική. Εκδοτικές στρατηγικές, πολιτισμικό κεφάλαιο και διαμόρφωση αναγνωστικών κοινοτήτων.
10η εβδομάδα: Η κριτική μεταφράσεων στον δημόσιο λόγο. Λογοτεχνικά περιοδικά, εφημερίδες και επιφυλλίδες. Ψηφιακά μέσα και κοινωνικά δίκτυα.
11η εβδομάδα: Μεταφραστικά βραβεία και μηχανισμοί αναγνώρισης. Εθνικοί και διεθνείς θεσμοί. Κριτήρια αξιολόγησης. Βραβεία και λογοτεχνικός κανόνας.
12η εβδομάδα: Μετάφραση και τεχνητή νοημοσύνη. Νέα εργαλεία και πρακτικές. Η μεταφραστική φωνή στην εποχή της τεχνητής νοημοσύνης. Προκλήσεις για την κριτική λογοτεχνικής μετάφρασης.
13η εβδομάδα: Παρουσιάσεις ερευνητικών φακέλων και σύνθεση συμπερασμάτων. Παρουσιάσεις φοιτητικών ερευνών, συζήτηση ευρημάτων και σύνθεση των συμπερασμάτων του μαθήματος.
Berman, Antoine, Pour une critique des traductions: John Donne, Gallimard, 1995.
Venuti, Lawrence, The Translator's Invisibility: A History of Translation, Routledge, 1995.
Venuti, Lawrence, The Scandals of Translation: Towards an Ethics of Difference, Routledge, 1998.
Lefevere, André, Translation, Rewriting, and the Manipulation of Literary Fame, Routledge, 1992.
Genette, Gérard, Paratexts: Thresholds of Interpretation, Cambridge University Press, 1997.
Bassnett, Susan, Translation Studies, Routledge.
Even-Zohar, Itamar, Polysystem Studies, Poetics Today 11(1), 1990.
Damrosch, David, What Is World Literature?, Princeton University Press, 2003.
Επιλεγμένες μελέτες για την ιστορία της ελληνικής λογοτεχνικής μετάφρασης, την αναμετάφραση και την κριτική υποδοχή μεταφρασμένων έργων.
Το μάθημα έχει σεμιναριακό και ερευνητικό χαρακτήρα. Η διδασκαλία περιλαμβάνει εισηγήσεις, συζήτηση θεωρητικών και κριτικών κειμένων, μελέτες περίπτωσης, ανάλυση μεταφραστικών παρακειμένων και βιβλιοκρισιών, παρουσιάσεις φοιτητών και ερευνητικά εργαστήρια. Ιδιαίτερη έμφαση δίνεται στην ενεργό συμμετοχή, στην κριτική επεξεργασία πρωτογενούς και δευτερογενούς υλικού και στην ανάπτυξη τεκμηριωμένου ερευνητικού λόγου.
Αξιοποίηση ψηφιακών βιβλιοθηκών, ηλεκτρονικών επιστημονικών βάσεων δεδομένων, ψηφιακών αρχείων και συλλογών λογοτεχνικών μεταφράσεων για την αναζήτηση, τεκμηρίωση και ανάλυση ερευνητικού υλικού. Χρήση της ηλεκτρονικής πλατφόρμας του μαθήματος για τη διάθεση βιβλιογραφίας και εκπαιδευτικού υλικού, την επικοινωνία με τους φοιτητές και την υποστήριξη της ερευνητικής τους εργασίας. Κριτική εξέταση των δυνατοτήτων και περιορισμών εργαλείων τεχνητής νοημοσύνης στη λογοτεχνική μετάφραση.
Η αξιολόγηση βασίζεται στην εκπόνηση ερευνητικής εργασίας ή ερευνητικού φακέλου για την πρόσληψη λογοτεχνικής μετάφρασης ή αναμετάφρασης.
Επιλογή Α: Ερευνητική εργασία (100%).
Επιλογή Β: Ερευνητικός φάκελος υποδοχής λογοτεχνικής μετάφρασης (60%), προφορική παρουσίαση (20%) και συμμετοχή στις σεμιναριακές συζητήσεις (20%).
Ο ερευνητικός φάκελος μπορεί να εξετάζει τη μεταφραστική ιστορία ενός έργου, τις αναμεταφράσεις του, τα παρακείμενα, τις βιβλιοκρισίες, τις δημόσιες συζητήσεις, τις πιθανές βραβεύσεις και τη θέση του έργου στον λογοτεχνικό και εκδοτικό χώρο.
