Το μάθημα εντάσσεται στον κύκλο μαθημάτων μετάφρασης από τα Γαλλικά προς τα Ελληνικά και μεταφέρει το κέντρο βάρους από την εξοικείωση με τη μεταφραστική πράξη στη συστηματική επεξεργασία πραγματολογικών κειμένων αρκετά υψηλού βαθμού μεταφραστικής δυσκολίας. Εφαρμόζεται η επικοινωνιακή μέθοδος διδασκαλίας, προσαρμοσμένη στις συνθήκες διεξαγωγής μαθήματος μετάφρασης σε ελληνόφωνο κοινό, ενώ οι μεταφραστικές επιλογές των φοιτητών/τριών σχολιάζονται υπό το πρίσμα βασικών εννοιών της Γνωσιακής Ψυχολογίας. 

Με την επιτυχή ολοκλήρωση του μαθήματος οι φοιτητές/τριες αναμένεται να:

• αναγνωρίζουν τους κειμενικούς παράγοντες και τις επικοινωνιακές συνθήκες που διέπουν τη μεταφραστική πράξη,
• συλλαμβάνουν το νόημα πραγματολογικών κειμένων υψηλού βαθμού δυσκολίας μέσω συστηματικής ανάλυσής τους,
• εντοπίζουν τα σημεία που δυσχεραίνουν την κατανόηση και να αναγνωρίζουν τις νοητικές διεργασίες που ενεργοποιούνται κατά την επιτέλεση της μεταφραστικής πράξης,
• χρησιμοποιούν σύνθετες πηγές τεκμηρίωσης και να συγκροτούν θεματικούς φακέλους,
• παράγουν αξιόπιστες μεταφράσεις σε δόκιμη ελληνική γλώσσα, λαμβάνοντας υπόψη τις επικοινωνιακές συνθήκες που διέπουν τη μεταφραστική πράξη,
• αξιολογούν και να αναθεωρούν τη μετάφρασή τους, κατηγοριοποιώντας τα λάθη και αιτιολογώντας τεκμηριωμένα τις επιλογές τους.

Το μάθημα έχει εργαστηριακό χαρακτήρα και οργανώνεται σε δεκατρείς εβδομαδιαίες ενότητες που εναλλάσσονται: στις μονές εβδομάδες γίνεται ανάλυση και μετάφραση νέου κειμένου, στις ζυγές διόρθωση της μετάφρασης που έχει εκπονηθεί στο σπίτι και ανάλυση λαθών. Τα κείμενα εργασίας είναι πραγματολογικά, αρκετά υψηλού βαθμού μεταφραστικής δυσκολίας, και αντλούνται από διακριτούς θεματικούς τομείς: εκλαΐκευση επιστημονικού και ιατρικού λόγου, θεσμικός και γεωπολιτικός λόγος, οικονομία και ενέργεια, επαγγελματική επικοινωνία. Οι φοιτητές/τριες αποδίδουν γραπτά μέρος του κειμένου στην τάξη και εκπονούν την πλήρη μετάφραση στο σπίτι, την οποία αποστέλλουν ηλεκτρονικά εντός προθεσμίας. Η διδάσκουσα μελετά και αξιολογεί το υλικό που έχει συγκεντρωθεί και διαμορφώνει με βάση αυτό το επόμενο μάθημα διόρθωσης. Παράλληλα, για κάθε θεματική ενότητα συγκροτείται θεματικός φάκελος τεκμηρίωσης.

1η εβδομάδα: Ανάλυση και μετάφραση κειμένου: κειμενικοί παράγοντες
Πράξη: Επεξεργασία στην τάξη πραγματολογικού κειμένου εκλαΐκευσης επιστημονικού λόγου. Εντοπισμός των κειμενικών παραγόντων (πομπός, αποδέκτης, σκοπός, μέσο, είδος) και των επικοινωνιακών συνθηκών που διέπουν τη μεταφραστική πράξη. Γραπτή απόδοση παραγράφου σε ζεύγη στο τέλος του μαθήματος, η οποία παραδίδεται στην τάξη, και ανάθεση της πλήρους μετάφρασης για το σπίτι με προθεσμία ηλεκτρονικής υποβολής.
Θεωρία (από την πράξη): Η γνωσιακή προσέγγιση της μετάφρασης. Κατανόηση, απολεκτικοποίηση, αναδιατύπωση (Seleskovitch & Lederer, Lederer). Η ανάλυση λόγου ως μέθοδος μετάφρασης (Delisle).

2η εβδομάδα: Διόρθωση μετάφρασης και ανάλυση λαθών
Πράξη: Σχολιασμός των μεταφράσεων που εκπονήθηκαν στην τάξη ή υποβλήθηκαν ηλεκτρονικά. Παράλληλη παρουσίαση πρωτοτύπου και επιλεγμένων ανωνυμοποιημένων αποδόσεων, εντοπισμός των αποκλίσεων και συλλογική διαμόρφωση δόκιμης εκδοχής.
Θεωρία (από την πράξη): Η αξιολόγηση των μεταφραστικών λαθών: κατηγορίες, αίτια, βαρύτητα (Πολίτης). Διάκριση των λαθών κατανόησης από τα λάθη απόδοσης. Μεθοδολογία αξιολόγησης των μεταφράσεων (Larose).

3η εβδομάδα: Ανάλυση και μετάφραση κειμένου: τεκμηρίωση και θεματικός φάκελος
Πράξη: Επεξεργασία κειμένου με πυκνή εξειδικευμένη ορολογία. Καταγραφή των γνώσεων που απαιτούνται για την κατανόηση, καθοδηγούμενη έρευνα σε σύνθετες πηγές τεκμηρίωσης, αξιολόγηση της αξιοπιστίας τους και συγκρότηση θεματικού φακέλου. Γραπτή απόδοση αποσπάσματος στην τάξη και ανάθεση της πλήρους μετάφρασης για το σπίτι.
Θεωρία (από την πράξη): Η τεκμηρίωση ως αναπόσπαστο στάδιο της μεταφραστικής διαδικασίας (Durieux). Γλωσσικές και εξωγλωσσικές γνώσεις και η γνωστική διάσταση της κατανόησης (Gile, Dancette).

4η εβδομάδα: Διόρθωση μετάφρασης και ανάλυση λαθών: ορολογία και τεκμηρίωση
Πράξη: Διόρθωση των μεταφράσεων που εκπονήθηκαν στην τάξη ή υποβλήθηκαν ηλεκτρονικά, με έμφαση στη συνέπεια της ορολογίας και στην τεκμηρίωση των επιλογών. Σύγκριση αποδόσεων που προέκυψαν από διαφορετικές πηγές και αξιολόγηση της καταλληλότητάς τους.
Θεωρία (από την πράξη): Λάθη οφειλόμενα σε ελλιπή ή εσφαλμένη τεκμηρίωση και η συγκρότηση της θεματικής και ορολογικής γνώσης του μεταφραστή (Durieux).

5η εβδομάδα: Ανάλυση και μετάφραση κειμένου: θεσμικός και γεωπολιτικός λόγος
Πράξη: Επεξεργασία θεσμικού ή γεωπολιτικού κειμένου με πυκνές αναφορές σε οργανισμούς, συνθήκες και ιστορικά συμφραζόμενα. Χαρτογράφηση των προϋποτιθέμενων γνώσεων, εντοπισμός των σημείων που δυσχεραίνουν την κατανόηση, γραπτή απόδοση αποσπάσματος στην τάξη και ανάθεση της πλήρους μετάφρασης για το σπίτι.
Θεωρία (από την πράξη): Ο ρόλος της προϋπάρχουσας γνώσης και των νοητικών σχημάτων στην κατανόηση (Gile). Οι μεταφραστικές διαδρομές: από την κατανόηση στη λύση (Dancette).

6η εβδομάδα: Διόρθωση μετάφρασης και ανάλυση λαθών: σύνταξη και γνωστικός φόρτος
Πράξη: Διόρθωση των μεταφράσεων που εκπονήθηκαν στην τάξη ή υποβλήθηκαν ηλεκτρονικά, με έμφαση στην αναδόμηση της μακροπερίοδης γαλλικής σύνταξης, στην ονοματοποίηση και στην απόδοση της θεσμικής ορολογίας στα Ελληνικά.
Θεωρία (από την πράξη): Μνήμη εργασίας, γνωστικός φόρτος και κατανομή της προσοχής: τα μοντέλα προσπάθειας (Gile 2009). Γιατί τα λάθη πυκνώνουν στα σημεία υψηλής γνωστικής επιβάρυνσης.

7η εβδομάδα: Ανάλυση και μετάφραση κειμένου: οικονομικός και ενημερωτικός λόγος
Πράξη: Επεξεργασία ενημερωτικού κειμένου με αριθμητικά δεδομένα, μονάδες μέτρησης και συγκριτικά στοιχεία. Έλεγχος της ακρίβειας των δεδομένων, εντοπισμός των μεταφραστικών προβλημάτων και διάκρισή τους από τις υποκειμενικές δυσκολίες. Γραπτή απόδοση αποσπάσματος στην τάξη και ανάθεση της πλήρους μετάφρασης για το σπίτι.
Θεωρία (από την πράξη): Η διάκριση μεταξύ μεταφραστικού προβλήματος και μεταφραστικής δυσκολίας (Nord, PACTE). Στρατηγικές επίλυσης προβλημάτων κατά τη μεταφραστική πράξη (Dancette).

8η εβδομάδα: Διόρθωση μετάφρασης και ανάλυση λαθών: λήψη απόφασης
Πράξη: Διόρθωση των μεταφράσεων που εκπονήθηκαν στην τάξη ή υποβλήθηκαν ηλεκτρονικά, με έμφαση στην ακρίβεια των δεδομένων και στη σύγκριση εναλλακτικών αποδόσεων. Οι φοιτητές/τριες καλούνται να αιτιολογήσουν τις επιλογές τους.
Θεωρία (από την πράξη): Η αιτιολογημένη μετάφραση: από τη διαίσθηση στη συνειδητή απόφαση (Delisle). Νοητικές διεργασίες και δημιουργικότητα κατά τη λήψη μεταφραστικών αποφάσεων (Kussmaul).

9η εβδομάδα: Ανάλυση και μετάφραση κειμένου: επαγγελματική επικοινωνία
Πράξη: Επεξεργασία κειμένου επαγγελματικής επικοινωνίας (π.χ. οδηγίες σύνταξης συνοδευτικής επιστολής, υπόδειγμα αίτησης). Εντοπισμός των συμβάσεων του είδους στη γαλλική και στην ελληνική πραγματικότητα και των σημείων όπου η λειτουργία του κειμένου υπαγορεύει την απόδοση. Γραπτή απόδοση αποσπάσματος στην τάξη και ανάθεση της πλήρους μετάφρασης για το σπίτι.
Θεωρία (από την πράξη): Η λειτουργία του κειμένου και ο αποδέκτης ως κριτήρια των μεταφραστικών επιλογών (Durieux, Kussmaul). Οι κοινωνιογλωσσολογικές βάσεις της μετάφρασης (Pergnier).

10η εβδομάδα: Διόρθωση μετάφρασης και ανάλυση λαθών: ύφος και συμβάσεις του είδους
Πράξη: Διόρθωση των μεταφράσεων που εκπονήθηκαν στην τάξη ή υποβλήθηκαν ηλεκτρονικά, με έμφαση στην τήρηση των υφολογικών συμβάσεων του είδους στα Ελληνικά και στην αποφυγή των μεταφραστικών παρεμβολών της γαλλικής διατύπωσης.
Θεωρία (από την πράξη): Αυτοματοποιημένες και ελεγχόμενες νοητικές διεργασίες κατά τη μετάφραση. Η αναθεώρηση ως διακριτό στάδιο της μεταφραστικής διαδικασίας (Durieux, Gile).

11η εβδομάδα: Ανάλυση και μετάφραση εκτενούς κειμένου με πολυτροπικό υλικό
Πράξη: Επεξεργασία εκτενέστερου πραγματολογικού κειμένου, με αξιοποίηση συμπληρωματικού οπτικοακουστικού και εικονογραφικού υλικού (βίντεο, χάρτες, γραφήματα) ως πηγής κατανόησης. Χαρτογράφηση της δομής του κειμένου στο σύνολό της, γραπτή απόδοση αποσπάσματος στην τάξη και ανάθεση της πλήρους μετάφρασης για το σπίτι.
Θεωρία (από την πράξη): Το κείμενο ως ενιαία μονάδα νοήματος (Bell). Η ad hoc απόκτηση γνώσεων κατά τη διάρκεια της μεταφραστικής πράξης (Gile).

12η εβδομάδα: Διόρθωση μετάφρασης και ανάλυση λαθών: συνολική αναθεώρηση
Πράξη: Διόρθωση των μεταφράσεων που εκπονήθηκαν στην τάξη ή υποβλήθηκαν ηλεκτρονικά, με έμφαση στη συνοχή και στην ομοιογένεια του συνολικού μεταφράσματος. Ετεροαξιολόγηση σε ζεύγη με βάση καθορισμένα κριτήρια και παραγωγή τελικής εκδοχής.
Θεωρία (από την πράξη): Αναθεώρηση, μεταγνώση και αυτοαξιολόγηση του μεταφραστή. Κριτήρια ποιότητας και μεθοδολογία αξιολόγησης (Larose, Πολίτης).

13η εβδομάδα: Ανάλυση και μετάφραση κειμένου: ανακεφαλαίωση
Πράξη: Επεξεργασία άγνωστου πραγματολογικού κειμένου 200-250 λέξεων υπό συνθήκες εξέτασης, με απάντηση σε διευκρινιστικές ερωτήσεις. Συζήτηση των αποδόσεων και ανασκόπηση των θεματικών φακέλων του εξαμήνου.
Θεωρία (από την πράξη): Σύνθεση των εννοιών του εξαμήνου. Ζητήματα γνωσιακής προσέγγισης της Διδακτικής της Μετάφρασης (Πολίτης) και τα επόμενα βήματα στην εκπαίδευση του μεταφραστή.

Bell, R. (1991). Translation and Translating. London / New York: Longman.
Dancette, J. (1995). Parcours de traduction. Lille: Presses Universitaires de Lille.
Delisle, J. (1984). L’analyse du discours comme méthode de traduction. Ottawa: Éditions de l’Université d’Ottawa.
Delisle, J. (2000). La traduction raisonnée. Ottawa: Les Presses de l’Université d’Ottawa.
Durieux, C. (1988). Fondement didactique de la traduction technique. Paris: Didier Érudition.
Durieux, C. (1990). «La recherche documentaire en traduction technique: conditions nécessaires et suffisantes». Meta, 35(4).
Durieux, C. (1995). Apprendre à traduire. Paris: Maison du Dictionnaire.
Durieux, C. (1998). «La traduction: transfert linguistique ou transfert culturel?». Revue des Lettres et de Traduction, 4, 13-29.
Durieux, C. (2005). «La traduction: illustration d’un processus complexe». Cahiers de la MRSH de l’Université de Caen.
Durieux, C. (2007). «L’opération traduisante entre la raison et l’émotion». Meta, 52(1).
Eco, U. (2003). Εμπειρίες μετάφρασης. Λέγοντας σχεδόν το ίδιο (μτφρ. Ε. Καλλιφατίδη). Αθήνα: Ελληνικά Γράμματα.
Gile, D. (2005). La traduction. La comprendre, l’apprendre. Paris: PUF.
Gile, D. (2009). Basic Concepts and Models for Interpreter and Translator Training (rev. ed.). Amsterdam / Philadelphia: John Benjamins.
Hatim, B., & Mason, I. (1997). The Translator as Communicator. London / New York: Routledge.
Hurtado Albir, A. (1990). «La fidélité au sens, un nouvel horizon pour la traductologie». Στο M. Lederer (επιμ.), Études traductologiques en hommage à Danica Seleskovitch. Paris: Lettres Modernes.
Kussmaul, P. (1995). Training the Translator. Amsterdam / Philadelphia: John Benjamins.
Larose, R. (1998). «Méthodologie de l’évaluation des traductions». Meta, 43(2).
Lederer, M. (1994). La traduction aujourd’hui. Paris: Hachette.
Nord, C. (2005). Text Analysis in Translation: Theory, Methodology, and Didactic Application of a Model for Translation-Oriented Text Analysis (2nd ed.). Amsterdam / New York: Rodopi.
PACTE (2003). «Building a Translation Competence Model». Στο F. Alves (επιμ.), Triangulating Translation. Amsterdam / Philadelphia: John Benjamins.
Papas, C. (2007). «La traduction des métaphores au regard de la psychologie cognitive». Meta, 52(1).
Pergnier, M. (1980). Les fondements sociolinguistiques de la traduction. Paris: Librairie Honoré Champion.
Politis, M. (2007). «L’apport de la psychologie cognitive à la didactique de la traduction». Meta, 52(1).
Seleskovitch, D. (1975). Langage, langues et mémoire. Paris: Lettres Modernes, Minard.
Seleskovitch, D., & Lederer, M. (1986). Interpréter pour traduire. Paris: Didier Érudition.
Tatilon, C. (1986). Traduire, pour une pédagogie de la traduction. Toronto: Éditions du GREF.
Cronin, M. (2007). Μετάφραση και Παγκοσμιοποίηση (μτφρ. Π. Κελάνδριας). Αθήνα: Δίαυλος.
Κεντρωτής, Γ. (1996). Θεωρία και Πράξη της Μετάφρασης. Αθήνα: Δίαυλος.
Μπατσαλιά, Φ., & Σελλά-Μάζη, Ε. (2010). Γλωσσολογική προσέγγιση στη θεωρία και τη διδακτική της Μετάφρασης (3η βελτ. έκδ.). Αθήνα: Εκδόσεις Παπαζήση.
Πολίτης, Μ. (2002). «Η αξιολόγηση των μεταφραστικών λαθών». Recherches en Linguistique Grecque. Paris: L’Harmattan.
Πολίτης, Μ. (2007). «Νέες προοπτικές της Μεταφρασιολογίας υπό το πρίσμα της Γνωσιακής Ψυχολογίας». 20 χρόνια ΤΞΓΜΔ. Επετειακός τόμος. Αθήνα: Δίαυλος.
Πολίτης, Μ. (2012). Ζητήματα γνωσιακής προσέγγισης της Διδακτικής της Μετάφρασης. Αθήνα: Ανατολικός.

Το μάθημα είναι δίωρο και έχει εργαστηριακό χαρακτήρα, με εφαρμογή της επικοινωνιακής μεθόδου διδασκαλίας, προσαρμοσμένης στις συνθήκες διεξαγωγής μαθήματος μετάφρασης σε ελληνόφωνο κοινό. Οι συναντήσεις εναλλάσσονται μεταξύ ανάλυσης και μετάφρασης νέου κειμένου και διόρθωσης των μεταφράσεων που έχουν εκπονηθεί στην τάξη ή έχουν υποβληθεί ηλεκτρονικά εντός προθεσμίας. Το περιεχόμενο των μαθημάτων διόρθωσης διαμορφώνεται με βάση το υλικό που έχει συγκεντρωθεί.

Μονόγλωσσα και δίγλωσσα ηλεκτρονικά λεξικά, ορολογικές βάσεις δεδομένων και σώματα παράλληλων κειμένων για την τεκμηρίωση και τη συγκρότηση θεματικών φακέλων. Ηλεκτρονική υποβολή των μεταφράσεων, ανατροφοδότηση και ανάρτηση υλικού μέσω της πλατφόρμας Open eClass. Κριτική χρήση εργαλείων μηχανικής μετάφρασης και τεχνητής νοημοσύνης για σύγκριση και σχολιασμό αποδόσεων.

Γλώσσα αξιολόγησης: Ελληνική / Γαλλική.
Κατά τη διάρκεια του εξαμήνου οι φοιτητές/τριες εκπονούν μεταφράσεις στην τάξη και υποβάλλουν ηλεκτρονικά μεταφράσεις εντός προθεσμίας. Οι μεταφράσεις αυτές αξιολογούνται και σχολιάζονται στην τάξη, έχουν διαμορφωτικό χαρακτήρα και δεν βαθμολογούνται. Η τελική αξιολόγηση και βαθμολόγηση γίνεται με γραπτή εξέταση στο τέλος του εξαμήνου:
– Μετάφραση πραγματολογικού κειμένου 200-250 λέξεων, σχετικά υψηλού βαθμού μεταφραστικής δυσκολίας (80% του τελικού βαθμού).
– Σύντομες διευκρινιστικές ερωτήσεις σχετικές με το προς μετάφραση κείμενο (20% του τελικού βαθμού).
Στην εξέταση επιτρέπεται η χρήση δίγλωσσων και μονόγλωσσων λεξικών.