Το μάθημα εξετάζει τη λογοτεχνική μετάφραση ως αντικείμενο κριτικής ανάγνωσης, αξιολόγησης και ερμηνείας. Μέσα από τη συγκριτική μελέτη πρωτοτύπων, μεταφράσεων, αναμεταφράσεων και κριτικών κειμένων, οι φοιτητές εξοικειώνονται με ζητήματα ύφους, πιστότητας, δημιουργικής απόκλισης και μεταφραστικής φωνής. Εξετάζονται οι ιδιαιτερότητες της μετάφρασης ποίησης, δράματος και πεζογραφίας, η ιστορικότητα των μεταφράσεων, η διαμόρφωση του λογοτεχνικού κανόνα και η δημόσια πρόσληψη των μεταφρασμένων έργων. Το μάθημα συνδυάζει θεωρητικές προσεγγίσεις και μελέτες περίπτωσης από την ελληνική και διεθνή λογοτεχνική παράδοση, καλλιεργώντας την ικανότητα τεκμηριωμένης κριτικής αξιολόγησης της λογοτεχνικής μετάφρασης.

Στόχος του μαθήματος είναι η εξοικείωση των φοιτητών με τις μεθόδους κριτικής ανάγνωσης, ερμηνείας και αξιολόγησης λογοτεχνικών μεταφράσεων, καθώς και η κατανόηση της θέσης τους στη λογοτεχνική και πολιτισμική ιστορία.

Με την επιτυχή ολοκλήρωση του μαθήματος οι φοιτητές θα είναι σε θέση να:
• αναγνωρίζουν βασικές θεωρητικές και κριτικές προσεγγίσεις της λογοτεχνικής μετάφρασης,
• αναλύουν και αξιολογούν μεταφράσεις ποίησης, δράματος και πεζογραφίας,
• εντοπίζουν και σχολιάζουν μεταφραστικές στρατηγικές και υφολογικές επιλογές,
• συγκρίνουν διαφορετικές μεταφραστικές εκδοχές του ίδιου έργου,
• κατανοούν τη λειτουργία της αναμετάφρασης στη λογοτεχνική ιστορία,
• αναγνωρίζουν τη συμβολή των μεταφραστών στη διαμόρφωση λογοτεχνικών κανόνων και πολιτισμικών αξιών,
• συντάσσουν τεκμηριωμένο κριτικό λόγο για λογοτεχνικές μεταφράσεις,
• αξιολογούν τη θέση της λογοτεχνικής μετάφρασης στο σύγχρονο εκδοτικό και πολιτισμικό περιβάλλον.

1η εβδομάδα: Τι είναι η κριτική λογοτεχνικής μετάφρασης;. Αντικείμενο και στόχοι. Μετάφραση, κριτική και λογοτεχνική ιστορία.

2η εβδομάδα: Μεταφραστής, κριτικός και αναγνώστης. Ορατότητα και αορατότητα του μεταφραστή. Ο ρόλος της κριτικής.

3η εβδομάδα: Κριτήρια αξιολόγησης λογοτεχνικών μεταφράσεων. Ύφος, αναγνωσιμότητα, λειτουργικότητα, πιστότητα και δημιουργικότητα.

4η εβδομάδα: Ποίηση και μετάφραση. Μέτρο, ρυθμός και εικόνα. Μελέτες περίπτωσης από την ελληνική μεταφραστική παράδοση.

5η εβδομάδα: Δράμα και μετάφραση. Θεατρικότητα. Μεταφράσεις για ανάγνωση και για σκηνική χρήση.

6η εβδομάδα: Πεζογραφία και μετάφραση. Αφηγηματική φωνή, ύφος και πολιτισμικά συμφραζόμενα.

7η εβδομάδα: Μεταφραστική φωνή και λογοτεχνικό ύφος. Ο μεταφραστής ως συνδημιουργός. Η έννοια του μεταφραστικού ιδιώματος.

8η εβδομάδα: Μεταφράζοντας τον λογοτεχνικό κανόνα. Δάντης, Σαίξπηρ, Μπάυρον, Μπωντλαίρ, Έλιοτ και άλλες χαρακτηριστικές περιπτώσεις.

9η εβδομάδα: Αναμετάφραση και λογοτεχνικός χρόνος. Γιατί αναμεταφράζουμε; Ιστορικότητα των μεταφράσεων. Ελληνικές και διεθνείς περιπτώσεις.

10η εβδομάδα: Κριτικές μεταφράσεων στον ελληνικό και διεθνή Τύπο. Παραδείγματα και σχολιασμός. Μεταφραστική κριτική και δημόσιος λόγος.

11η εβδομάδα: Μεταφραστικά βραβεία και λογοτεχνικός κανόνας. Θεσμοί και αξιολογήσεις. Η θέση της μετάφρασης στον λογοτεχνικό χώρο.

12η εβδομάδα: Μετάφραση, εκδόσεις και νέες τεχνολογίες. Εκδοτικές πρακτικές, ψηφιακά περιβάλλοντα, τεχνητή νοημοσύνη και λογοτεχνική μετάφραση.

13η εβδομάδα: Ανακεφαλαίωση. Η λογοτεχνική μετάφραση ως μορφή κριτικής και δημιουργικής γραφής.

Βασική βιβλιογραφία
• Bassnett, Susan, Translation Studies.
• France, Peter (ed.), The Oxford Guide to Literature in English Translation.
• Venuti, Lawrence (ed.), The Translation Studies Reader.
• Berman, Antoine, Pour une critique des traductions: John Donne.
• Steiner, George, After Babel.

Συμπληρωματική βιβλιογραφία
• Επιλεγμένα κριτικά κείμενα για τη λογοτεχνική μετάφραση από τον ελληνικό και διεθνή Τύπο.
• Επιλεγμένες ελληνικές μεταφράσεις και αναμεταφράσεις λογοτεχνικών έργων.
• Μελέτες για την ιστορία της ελληνικής λογοτεχνικής μετάφρασης.
• Κείμενα για την αναμετάφραση, τη μεταφραστική φωνή και την πρόσληψη των μεταφράσεων.

Η διδασκαλία συνδυάζει διαλέξεις, σεμιναριακή συζήτηση, συγκριτική ανάγνωση πρωτοτύπων και μεταφράσεων, ανάλυση αναμεταφράσεων και σχολιασμό κριτικών κειμένων. Αξιοποιούνται μελέτες περίπτωσης από την ελληνική και διεθνή μεταφραστική παράδοση, με έμφαση στην ενεργό συμμετοχή των φοιτητών και στην ανάπτυξη τεκμηριωμένης κριτικής επιχειρηματολογίας.

Χρήση ψηφιακών βιβλιοθηκών, ηλεκτρονικών συλλογών λογοτεχνικών κειμένων και μεταφράσεων και διαδικτυακών βιβλιογραφικών πηγών. Αξιοποίηση ψηφιακού εκπαιδευτικού υλικού και της ηλεκτρονικής πλατφόρμας του μαθήματος για τη διάθεση κειμένων και την επικοινωνία με τους φοιτητές. Κριτική εξέταση ψηφιακών εργαλείων και εφαρμογών τεχνητής νοημοσύνης στη λογοτεχνική μετάφραση.

Η αξιολόγηση πραγματοποιείται με ένα από τα ακόλουθα σχήματα:

Επιλογή Α: Γραπτή τελική εξέταση (100%).

Επιλογή Β: Γραπτή τελική εξέταση (70%) και φάκελος κριτικής ανάγνωσης μεταφρασμάτων (30%). Ο φάκελος μπορεί να περιλαμβάνει σύντομα κριτικά σχόλια, συγκρίσεις μεταφράσεων ή σχολιασμό αναμεταφράσεων.

Το σχήμα αξιολόγησης οριστικοποιείται και γνωστοποιείται στους φοιτητές κατά την έναρξη του μαθήματος.