Το μάθημα εισάγει τους φοιτητές και τις φοιτήτριες στη μελέτη της Νέας Ελληνικής ως ιστορικού, κοινωνικού και επικοινωνιακού φαινομένου. Εξετάζονται η διαμόρφωση της νεοελληνικής κοινής, το γλωσσικό ζήτημα, η ιστορική εξέλιξη της γλώσσας κατά τον 19ο και τον 20ό αιώνα, καθώς και η λειτουργία διαφορετικών ειδών και επιπέδων λόγου. Ιδιαίτερη έμφαση δίνεται σε ζητήματα λεξιλογίου, σημασίας, σύνταξης, στίξης και γλωσσικής χρήσης. Μέσα από την ανάλυση αυθεντικών κειμένων καλλιεργούνται η γλωσσική επίγνωση και η κριτική προσέγγιση των γλωσσικών επιλογών. Το μάθημα προσφέρει βασικά εφόδια για τις σπουδές μετάφρασης και διερμηνείας.

Στόχος του μαθήματος είναι η εξοικείωση των φοιτητών με τη Νέα Ελληνική ως ιστορικά διαμορφωμένο και κοινωνικά διαφοροποιημένο γλωσσικό σύστημα. Με την επιτυχή ολοκλήρωσή του οι φοιτητές θα είναι σε θέση να:
• περιγράφουν τα βασικά χαρακτηριστικά της Νέας Ελληνικής και την ιστορική εξέλιξή της κατά τους δύο τελευταίους αιώνες,
• διακρίνουν διαφορετικά επίπεδα, μητρώα και ύφη λόγου,
• αναλύουν λεξιλογικές, σημασιολογικές και συντακτικές επιλογές,
• εντοπίζουν γλωσσικά προβλήματα, αμφισημίες και ασάφειες,
• αξιολογούν τον ρόλο της σύνταξης και της στίξης στην παραγωγή νοήματος,
• αναγνωρίζουν τις σχέσεις γλώσσας, κοινωνίας και ιδεολογίας,
• προσεγγίζουν κριτικά αυθεντικά ελληνόγλωσσα κείμενα διαφορετικών ειδών.

1η εβδομάδα: Τι είναι η Νέα Ελληνική σήμερα. Γλωσσική ποικιλότητα, νεοελληνική κοινή, πρότυπη γλώσσα και γλωσσική χρήση.

2η εβδομάδα: Από την καθαρεύουσα στη νεοελληνική κοινή. Το γλωσσικό ζήτημα, καθαρεύουσα και δημοτική, διαμόρφωση της κοινής νεοελληνικής.

3η εβδομάδα: Η ιστορία της ελληνικής γλώσσας στον 19ο και τον 20ό αιώνα. Βασικοί σταθμοί, εκπαίδευση, κράτος και αντιπροσωπευτικά κείμενα.

4η εβδομάδα: Γραπτός και προφορικός λόγος. Χαρακτηριστικά, συμβάσεις, διαφορές δομής και ύφους.

5η εβδομάδα: Μητρώα και ύφη λόγου. Επίσημος και ανεπίσημος λόγος, δημοσιογραφικός, διοικητικός, επιστημονικός και λογοτεχνικός λόγος.

6η εβδομάδα: Λεξιλόγιο και σημασία. Σημασία και χρήση λέξεων, πολυσημία και συμφραστική λειτουργία.

7η εβδομάδα: Δάνεια και ξένες επιδράσεις. Ιστορικές και σύγχρονες επιδράσεις, δάνεια από ευρωπαϊκές γλώσσες και ζητήματα προσαρμογής.

8η εβδομάδα: Συνώνυμα και σημασιολογικές αποχρώσεις. Λεξιλογικές επιλογές και υφολογικές διαφοροποιήσεις.

9η εβδομάδα: Συχνά γλωσσικά λάθη. Λεξιλογικά και συντακτικά προβλήματα, ζητήματα χρήσης και κριτική προσέγγιση γλωσσικών κανόνων.

10η εβδομάδα: Σύνταξη και σαφήνεια. Δομή πρότασης, αμφισημία, ασάφεια και τεχνικές βελτίωσης της σαφήνειας.

11η εβδομάδα: Στίξη ως εργαλείο νοήματος. Βασικές αρχές, στίξη και ερμηνεία, παραδείγματα από διαφορετικά είδη κειμένων.

12η εβδομάδα: Γλώσσα και ιδεολογία. Γλωσσικές επιλογές και αξίες, δημόσιος λόγος και αναπαραστάσεις.

13η εβδομάδα: Επαναληπτικό εργαστήριο. Συνθετική επανάληψη, συζήτηση παραδειγμάτων και προετοιμασία για την τελική αξιολόγηση.

Βασική βιβλιογραφία
• Κοπιδάκης, Μιχάλης Ζ. (επιμ.), Ιστορία της ελληνικής γλώσσας, Μορφωτικό Ίδρυμα Εθνικής Τραπέζης.
• Μπαμπινιώτης, Γεώργιος, Λεξικό των δυσκολιών και των λαθών στη χρήση της ελληνικής γλώσσας.

Συμπληρωματική βιβλιογραφία
• Mackridge, Peter, Η νεοελληνική γλώσσα. Περιγραφική ανάλυση της νεοελληνικής κοινής.
• Mackridge, Peter, David Holton και Ειρήνη Φιλιππάκη-Warburton, Γραμματική της ελληνικής γλώσσας.

Το μάθημα πραγματοποιείται με διαλέξεις, καθοδηγούμενη ανάλυση αυθεντικών κειμένων, συζήτηση στην τάξη και σχολιασμό γλωσσικών παραδειγμάτων από τον δημόσιο λόγο, τον Τύπο, τη λογοτεχνία και τα ψηφιακά μέσα. Ενθαρρύνεται η ενεργός συμμετοχή των φοιτητών και η κριτική εξέταση της γλωσσικής χρήσης.

Χρήση ψηφιακού εκπαιδευτικού υλικού και ηλεκτρονικών πηγών για την παρουσίαση και ανάλυση κειμένων. Αξιοποίηση της πλατφόρμας OpenCourses για τη διάθεση διδακτικού υλικού και την επικοινωνία με τους φοιτητές.

Γραπτή τελική εξέταση (100%). Η εξέταση μπορεί να περιλαμβάνει σύντομες ερωτήσεις κατανόησης βασικών εννοιών, σχολιασμό γλωσσικών φαινομένων, αναγνώριση μητρώων και υφολογικών χαρακτηριστικών, ανάλυση σύντομων αυθεντικών κειμένων, καθώς και εντοπισμό και σχολιασμό γλωσσικών επιλογών.