Το μάθημα εξετάζει την ελληνική γλώσσα ως επαγγελματικό εργαλείο της μετάφρασης, της διερμηνείας και της γλωσσικής διαμεσολάβησης. Μέσα από την ανάλυση αυθεντικών κειμένων διαφορετικών ειδών λόγου, οι φοιτητές εξοικειώνονται με ζητήματα γλωσσικής επάρκειας, επιμέλειας, αναθεώρησης μεταφρασμάτων, υφολογικής προσαρμογής και αξιολόγησης γλωσσικών επιλογών. Ιδιαίτερη έμφαση δίνεται στη σχέση κυριολεξίας και φυσικότητας, στον δημοσιογραφικό, διοικητικό, ακαδημαϊκό και διαφημιστικό λόγο, καθώς και στις προκλήσεις της μηχανικής μετάφρασης και της τεχνητής νοημοσύνης. Στόχος είναι η ανάπτυξη της ικανότητας κριτικής ανάγνωσης, αξιολόγησης και βελτίωσης ελληνόγλωσσων κειμένων, ως βασικής δεξιότητας του σύγχρονου μεταφραστή και διερμηνέα.

Στόχος του μαθήματος είναι η ανάπτυξη προηγμένης γλωσσικής επίγνωσης και η καλλιέργεια δεξιοτήτων αξιολόγησης, επιμέλειας και αναθεώρησης ελληνόγλωσσων κειμένων στο πλαίσιο της μετάφρασης και της διερμηνείας.

Με την επιτυχή ολοκλήρωση του μαθήματος οι φοιτητές θα είναι σε θέση να:
• αναγνωρίζουν τα χαρακτηριστικά ενός λειτουργικού και αποτελεσματικού ελληνόγλωσσου κειμένου,
• αξιολογούν τη γλωσσική ποιότητα πρωτότυπων και μεταφρασμένων κειμένων,
• εντοπίζουν προβλήματα ύφους, σαφήνειας και φυσικότητας,
• εφαρμόζουν βασικές αρχές επιμέλειας και αναθεώρησης κειμένων,
• αναγνωρίζουν τις ιδιαιτερότητες διαφορετικών ειδών λόγου,
• αξιολογούν μεταφραστικές επιλογές με επικοινωνιακά και γλωσσικά κριτήρια,
• προσεγγίζουν κριτικά τα αποτελέσματα συστημάτων μηχανικής μετάφρασης και τεχνητής νοημοσύνης,
• αναπτύσσουν τεκμηριωμένη επιχειρηματολογία για ζητήματα γλωσσικής χρήσης και μετάφρασης.

1η εβδομάδα: Τι σημαίνει γλωσσική επάρκεια. Η έννοια της γλωσσικής ικανότητας. Γλωσσική επίγνωση και επαγγελματική χρήση. Ο μεταφραστής ως ειδικός χρήστης της γλώσσας.

2η εβδομάδα: Η έννοια της επιμέλειας. Διόρθωση, επιμέλεια και αναθεώρηση. Επίπεδα γλωσσικού ελέγχου. Παραδείγματα επιμελημένων κειμένων.

3η εβδομάδα: Αναθεώρηση μεταφρασμένου κειμένου. Τυπικά προβλήματα μεταφρασμάτων. Ακρίβεια, συνοχή και αναγνωσιμότητα. Παραδείγματα από μεταφράσεις.

4η εβδομάδα: Κυριολεξία και φυσικότητα. Η έννοια της φυσικότητας στη γλώσσα. Μεταφραστικά δάνεια. Κυριολεκτικές και λειτουργικές αποδόσεις.

5η εβδομάδα: Ελληνικά των ειδήσεων. Δημοσιογραφικός λόγος. Τίτλοι και περιλήψεις. Γλώσσα και αξιολόγηση γεγονότων.

6η εβδομάδα: Ελληνικά της διοίκησης. Διοικητικός και θεσμικός λόγος. Ανακοινώσεις, εγκύκλιοι και δημόσια έγγραφα. Σαφήνεια και προσβασιμότητα.

7η εβδομάδα: Ακαδημαϊκός λόγος. Δομή επιστημονικού κειμένου. Τεκμηρίωση και ορολογία. Ζητήματα ύφους και αντικειμενικότητας.

8η εβδομάδα: Διαφημιστικός λόγος. Πειθώ και γλωσσικές στρατηγικές. Σλόγκαν και πολιτισμική προσαρμογή. Παραδείγματα μεταφρασμένων διαφημίσεων.

9η εβδομάδα: Υποτιτλισμός και περιορισμοί λόγου. Γλώσσα και οπτικοακουστική μετάφραση. Συντομία και αναγνωσιμότητα. Παραδείγματα από κινηματογράφο και τηλεόραση.

10η εβδομάδα: Γλώσσα και τεχνητή νοημοσύνη. Μηχανική μετάφραση και μεγάλα γλωσσικά μοντέλα. Δυνατότητες και περιορισμοί. Ο ρόλος του ανθρώπινου επιμελητή.

11η εβδομάδα: Πώς αξιολογούμε ένα μεταφρασμένο κείμενο. Κριτήρια αξιολόγησης. Ακρίβεια, ύφος και λειτουργικότητα. Παραδείγματα αξιολόγησης.

12η εβδομάδα: Συγκριτική ανάγνωση ανθρώπινων και AI μεταφράσεων. Μελέτες περίπτωσης και συγκριτικός σχολιασμός. Ζητήματα ποιότητας και αξιοπιστίας.

13η εβδομάδα: Επαναληπτικό εργαστήριο. Συνθετική επανάληψη. Ανάλυση παραδειγμάτων. Προετοιμασία για την τελική εξέταση.

Βασική βιβλιογραφία
• Μπαμπινιώτης, Γεώργιος, Λεξικό των δυσκολιών και των λαθών στη χρήση της ελληνικής γλώσσας.
• Mackridge, Peter, Η νεοελληνική γλώσσα. Περιγραφική ανάλυση της νεοελληνικής κοινής.

Συμπληρωματική βιβλιογραφία
• Mackridge, Peter, David Holton και Ειρήνη Φιλιππάκη-Warburton, Γραμματική της ελληνικής γλώσσας.
• Κοπιδάκης, Μιχάλης Ζ. (επιμ.), Ιστορία της ελληνικής γλώσσας.

Το μάθημα συνδυάζει διαλέξεις, ανάλυση αυθεντικών κειμένων και συγκριτική ανάγνωση μεταφράσεων. Αξιοποιούνται παραδείγματα από τον Τύπο, τη διοίκηση, την ακαδημαϊκή γραφή, τη διαφήμιση και τα ψηφιακά μέσα, καθώς και μελέτες περίπτωσης σχετικές με τη μηχανική μετάφραση και την τεχνητή νοημοσύνη. Έμφαση δίνεται στην κριτική αξιολόγηση γλωσσικών και μεταφραστικών επιλογών.

Χρήση ψηφιακού εκπαιδευτικού υλικού και ηλεκτρονικών πηγών για την ανάλυση αυθεντικών ελληνόγλωσσων κειμένων. Αξιοποίηση ηλεκτρονικών λεξικών, ψηφιακών σωμάτων κειμένων και εργαλείων μηχανικής μετάφρασης και τεχνητής νοημοσύνης για τη συγκριτική αξιολόγηση γλωσσικών επιλογών. Χρήση της ηλεκτρονικής πλατφόρμας του μαθήματος για τη διάθεση διδακτικού υλικού και την επικοινωνία με τους φοιτητές.

Γραπτή τελική εξέταση (100%). Η εξέταση μπορεί να περιλαμβάνει σχολιασμό αυθεντικών κειμένων, αναγνώριση γλωσσικών και υφολογικών προβλημάτων, συγκριτική αξιολόγηση μεταφραστικών επιλογών, σύντομες ασκήσεις επιμέλειας ή αναθεώρησης κειμένου και κριτική αποτίμηση ανθρώπινων και μηχανικών μεταφράσεων.