Το μάθημα εξετάζει την ιστορία της ελληνικής λογοτεχνικής μετάφρασης από τον 19ο αιώνα έως σήμερα και τη συμβολή της στη διαμόρφωση της νεοελληνικής λογοτεχνίας. Εστιάζει στους μεταφραστές ως πολιτισμικούς διαμεσολαβητές, στην πρόσληψη ευρωπαϊκών συγγραφέων και στις μεταφραστικές στρατηγικές διαφορετικών περιόδων. Μέσα από χαρακτηριστικές περιπτώσεις της ελληνικής μεταφραστικής παράδοσης εξετάζονται η Επτανησιακή Σχολή, ο Παλαμάς, οι μεταφράσεις του Σαίξπηρ και του Δάντη, ο συμβολισμός, ο μοντερνισμός και η αναμετάφραση. Παράλληλα, οι φοιτητές εξοικειώνονται με τη συγκριτική ανάλυση μεταφράσεων και τη σχέση μετάφρασης, εκδοτικών πρακτικών και λογοτεχνικού κανόνα.

Στόχος του μαθήματος είναι η εξοικείωση των φοιτητών με την ιστορία και τις σημαντικότερες μορφές της ελληνικής λογοτεχνικής μετάφρασης, η κατανόηση του ρόλου της στην πρόσληψη της ευρωπαϊκής λογοτεχνίας και η ανάπτυξη δεξιοτήτων συγκριτικής ανάλυσης μεταφρασμένων έργων.

Με την επιτυχή ολοκλήρωση του μαθήματος οι φοιτητές θα είναι σε θέση να:
• περιγράφουν βασικούς σταθμούς της ελληνικής λογοτεχνικής μετάφρασης,
• αναγνωρίζουν σημαντικούς μεταφραστές και τη συμβολή τους στη νεοελληνική γραμματεία,
• συγκρίνουν διαφορετικές μεταφραστικές εκδοχές του ίδιου έργου,
• κατανοούν τη λειτουργία της αναμετάφρασης,
• αναλύουν μεταφραστικές στρατηγικές σε λογοτεχνικά κείμενα,
• αξιολογούν τη σχέση μετάφρασης και λογοτεχνικού κανόνα,
• προσεγγίζουν κριτικά μεταφράσματα διαφορετικών περιόδων,
• κατανοούν τον ρόλο του μεταφραστή ως πολιτισμικού διαμεσολαβητή.

1η εβδομάδα: Η ελληνική παράδοση της λογοτεχνικής μετάφρασης. Βασικοί σταθμοί της ιστορίας της ελληνικής λογοτεχνικής μετάφρασης. Μεταφραστές και λογοτεχνία.

2η εβδομάδα: Μεταφραστές ως πολιτισμικοί διαμεσολαβητές. Ο μεταφραστής ως συγγραφέας και ως κριτικός. Η πολιτισμική λειτουργία της μετάφρασης.

3η εβδομάδα: Η Επτανησιακή Σχολή και η Ευρώπη. Σολωμός, Πολυλάς, Μάβιλης και Θεοτόκης. Μεταφραστικές δραστηριότητες και ευρωπαϊκές διασυνδέσεις.

4η εβδομάδα: Παλαμάς και το μεταφραστικό ζήτημα. «Μεταφράζετε τους αρχαίους». Μετάφραση και εθνική λογοτεχνία.

5η εβδομάδα: Οι μεταφράσεις του Σαίξπηρ στην Ελλάδα. Ιστορία και χαρακτηριστικά παραδείγματα. Ζητήματα ύφους και γλώσσας.

6η εβδομάδα: Οι μεταφράσεις του Δάντη στην Ελλάδα. Από τον 19ο αιώνα έως σήμερα. Συγκριτική εξέταση μεταφραστικών επιλογών.

7η εβδομάδα: Ο Μπάυρον, ο Φόσκολο και ο φιλελληνισμός. Μεταφράσεις και προσλήψεις. Η ευρωπαϊκή λογοτεχνία και ο φιλελληνισμός.

8η εβδομάδα: Ο συμβολισμός και οι Έλληνες ποιητές. Μπωντλαίρ, Βερλαίν και Μαλλαρμέ. Καβάφης και Καρυωτάκης.

9η εβδομάδα: Ο μοντερνισμός και οι ελληνικές μεταφράσεις του. Έλιοτ, Πάουντ και Σεφέρης. Η πρόσληψη του ευρωπαϊκού μοντερνισμού.

10η εβδομάδα: Η λογοτεχνική αναμετάφραση. Θεωρητικές προσεγγίσεις. Ελληνικές μελέτες περίπτωσης.

11η εβδομάδα: Συγκριτική ανάγνωση μεταφράσεων. Παραδείγματα από την ποίηση, την πεζογραφία και το δράμα.

12η εβδομάδα: Μετάφραση, εκδοτικοί οίκοι και λογοτεχνικός κανόνας. Εκδοτικές σειρές, ανθολογίες και πολιτισμικές στρατηγικές.

13η εβδομάδα: Σύγχρονες προκλήσεις. Ψηφιακές εκδόσεις, τεχνητή νοημοσύνη και το μέλλον της λογοτεχνικής μετάφρασης.

Βασική βιβλιογραφία
• Νεότερη Ευρωπαϊκή Λογοτεχνία. Ανθολόγιο μεταφράσεων, επιμ. Ν. Βαγενάς – Τ. Καγιαλής.
• Ευρωπαϊκά Γράμματα. Ιστορία της Ευρωπαϊκής Λογοτεχνίας, τ. Α΄–Γ΄, εκδ. Σοκόλη.

Συμπληρωματική βιβλιογραφία
• Επιλεγμένες ελληνικές μεταφράσεις και αναμεταφράσεις ευρωπαϊκών έργων.
• Επιλεγμένες μελέτες για την ιστορία της ελληνικής λογοτεχνικής μετάφρασης.
• Κείμενα για την αναμετάφραση και την πρόσληψη της ευρωπαϊκής λογοτεχνίας στην Ελλάδα.

Η διδασκαλία συνδυάζει διαλέξεις, σεμιναριακή συζήτηση, συγκριτική ανάγνωση μεταφράσεων και σχολιασμό μεταφραστικών επιλογών. Αξιοποιούνται μελέτες περίπτωσης από την ελληνική μεταφραστική παράδοση και παρουσιάζονται διαφορετικές μεταφραστικές εκδοχές του ίδιου λογοτεχνικού έργου. Έμφαση δίνεται στην ενεργό συμμετοχή των φοιτητών και στην ανάπτυξη ιστορικής και κριτικής προσέγγισης της λογοτεχνικής μετάφρασης.

Χρήση ψηφιακών βιβλιοθηκών, ηλεκτρονικών αρχείων, ψηφιοποιημένων λογοτεχνικών κειμένων και μεταφράσεων και διαδικτυακών βιβλιογραφικών πηγών. Αξιοποίηση της ηλεκτρονικής πλατφόρμας του μαθήματος για τη διάθεση διδακτικού υλικού και την επικοινωνία με τους φοιτητές. Κριτική εξέταση των δυνατοτήτων και περιορισμών των ψηφιακών εκδόσεων και των εφαρμογών τεχνητής νοημοσύνης στη λογοτεχνική μετάφραση.

Γραπτή τελική εξέταση (70%).

Συγκριτική ανάλυση μεταφράσεων ή σύντομη εργασία σχολιασμού μεταφραστικών επιλογών (30%).

Η τελική εξέταση αξιολογεί την κατανόηση των ιστορικών και θεωρητικών ζητημάτων του μαθήματος, ενώ η εργασία εστιάζει στην εφαρμογή μεθόδων συγκριτικής και κριτικής ανάλυσης λογοτεχνικών μεταφράσεων.