Το μάθημα αποτελεί την πρώτη επαφή των φοιτητών/τριών με τη μετάφραση ειδικών επιστημονικών και τεχνικών κειμένων από τα Αγγλικά προς τα Ελληνικά και θέτει τις βάσεις για τα επόμενα εξάμηνα του κύκλου. Η εργασία γίνεται σε ομάδες, ώστε οι φοιτητές/τριες να εξοικειωθούν με τη μεταφραστική διαδικασία της αγοράς εργασίας.

Με την επιτυχή ολοκλήρωση του μαθήματος οι φοιτητές/τριες αναμένεται να:

• αναγνωρίζουν τα χαρακτηριστικά και τις απαιτήσεις του ειδικού επιστημονικού και τεχνικού λόγου στο ζεύγος γλωσσών Αγγλικά-Ελληνικά,
• εφαρμόζουν τη μεθοδολογία της ορολογίας και να εκπονούν γλωσσάρια ως προϊόν αποδελτίωσης τεκμηριωμένων κειμένων,
• χρησιμοποιούν και να αξιολογούν πηγές και βοηθήματα ειδικού περιεχομένου,
• διευρύνουν το γνωσιολογικό και πραγματολογικό τους υπόβαθρο μέσω της έρευνας και της κατανόησης των προς μετάφραση κειμένων,
• θέτουν τις βάσεις για την ετυμολογική ανάλυση και την απόδοση νεολογισμών σε νέους ή αμετάφραστους όρους,
• παράγουν μεταφράσεις ειδικών κειμένων μικρού και μεσαίου βαθμού δυσκολίας σε δόκιμη ελληνική γλώσσα,
• συνεργάζονται σε ομάδες, αναλαμβάνοντας διακριτό ρόλο και παραδίδοντας έργο ενιαίο, ομοιόμορφο και ολοκληρωμένο,
• αξιολογούν κριτικά μεταφραστικές αποδόσεις, συμπεριλαμβανομένων των μηχανικών, και να τεκμηριώνουν τις επιλογές τους.

Σκοπός του μαθήματος είναι η σταδιακή εξοικείωση των φοιτητών/τριών με τη μετάφραση επιστημονικών κειμένων. Προσεγγίζονται κείμενα Ιατρικής, Βιολογίας, Φαρμακολογίας, Βιογενετικής, Χημείας, Μηχανολογίας, περιβαλλοντικών θεμάτων και κείμενα της ΕΕ γενικότερα, αλλά και ειδικότερα, καθώς αυτά χαρακτηρίζονται από συγκεκριμένη γλώσσα και ύφος. Στην αρχή επιλέγονται κείμενα μικρότερου βαθμού δυσκολίας, τα οποία εισάγουν στη μεθοδολογία της ορολογίας αλλά και στο ίδιο το αντικείμενο των προς μετάφραση κειμένων. Στα επόμενα εξάμηνα επιλέγονται πιο εξειδικευμένα επιστημονικά κείμενα. Κάθε εξάμηνο εκπονούνται μικρής έκτασης γλωσσάρια, τα οποία αποτελούν προϊόν αποδελτίωσης των μεταφρασμένων, ελεγμένων, επαληθευμένων και τεκμηριωμένων κειμένων. Το μάθημα οργανώνεται σε δεκατρείς εβδομαδιαίες ενότητες, κατανεμημένες σε τρεις φάσεις. Κάθε ενότητα περιλαμβάνει θεωρητική εισαγωγή, εφαρμογή σε αυθεντικά κείμενα, αξιοποίηση των αντίστοιχων τεχνολογιών και ένα παραδοτέο, το οποίο έχει διαμορφωτικό χαρακτήρα και τροφοδοτεί την απαλλακτική εργασία του εξαμήνου.

ΦΑΣΗ Α΄: ΘΕΜΕΛΙΩΔΕΙΣ ΑΡΧΕΣ ΤΗΣ ΜΕΤΑΦΡΑΣΗΣ ΕΙΔΙΚΩΝ ΚΕΙΜΕΝΩΝ (εβδομάδες 1-3)
1η εβδομάδα: Εισαγωγή στη μετάφραση ειδικών επιστημονικών κειμένων
Θεωρία: Χαρακτηριστικά του ειδικού λόγου: ορολογική πυκνότητα, ύφος, τυποποίηση, αντικειμενικότητα. Είδη επιστημονικών και τεχνικών κειμένων και βαθμίδες εξειδίκευσης.
Εφαρμογή: Συγκριτική ανάλυση αγγλικών ειδικών κειμένων διαφορετικού βαθμού εξειδίκευσης και εντοπισμός των μεταφραστικών απαιτήσεων.
Τεχνολογία: Ηλεκτρονικές πηγές τεκμηρίωσης και κριτήρια αξιολόγησης της αξιοπιστίας τους.
Παραδοτέο: Πίνακας χαρακτηριστικών του ειδικού λόγου ανά κειμενικό είδος.

2η εβδομάδα: Εισαγωγή στην ορολογία των ειδικών επιστημονικών κειμένων
Θεωρία: Βασικές αρχές της ορολογίας: έννοια, όρος, ορισμός, αρχές σχηματισμού των όρων, αναλογικός κανόνας (Βαλεοντής).
Εφαρμογή: Αποδελτίωση όρων από αυθεντικό κείμενο και μεθοδολογία εκπόνησης γλωσσαρίου: πεδία, ορισμοί, τεκμηρίωση.
Τεχνολογία: Ορολογικές βάσεις δεδομένων (IATE, TERMIUM Plus) και σύγκριση αποδόσεων.
Παραδοτέο: Δείγμα γλωσσαρίου 50 όρων με τεκμηρίωση των πηγών.

3η εβδομάδα: Ανάθεση κειμένου εργασίας και οργάνωση των ομάδων
Θεωρία: Στάδια της μεταφραστικής διαδικασίας και λειτουργική προσέγγιση: μεταφραστική εντολή, σκοπός, αποδέκτης (Nord, Κελάνδριας).
Εφαρμογή: Ανάθεση του κειμένου εργασίας ανά ομάδα, ανάλυση της μεταφραστικής εντολής και κατανομή ρόλων.
Τεχνολογία: Περιβάλλον συνεργασίας, κοινή βάση ορολογίας και ηλεκτρονική υποβολή μέσω Open eClass.
Παραδοτέο: Σχέδιο εργασίας της ομάδας με χρονοδιάγραμμα και κατανομή ρόλων.

ΦΑΣΗ Β΄: ΕΦΑΡΜΟΓΕΣ ΑΝΑ ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΟ ΠΕΔΙΟ (εβδομάδες 4-9)
4η εβδομάδα: Ιατρική
Θεωρία: Ετυμολογία και σχηματισμός των ιατρικών όρων (ελληνικές και λατινικές ρίζες). Βαθμίδες εξειδίκευσης ανάλογα με τον αποδέκτη (Newmark).
Εφαρμογή: Μετάφραση ενημερωτικού υλικού για ασθενείς και σύγκριση με αντίστοιχο κείμενο για ειδικούς.
Τεχνολογία: MeSH, IATE και ελληνικές ιατρικές πηγές.
Παραδοτέο: Γλωσσάριο ιατρικής ορολογίας και μετάφραση αποσπάσματος.

5η εβδομάδα: Βιολογία και φαρμακολογία
Θεωρία: Τυπολογία των κειμένων και η λειτουργία τους ως κριτήριο των μεταφραστικών επιλογών (Reiss). Τυποποιημένες διατυπώσεις και ονοματολογία.
Εφαρμογή: Μετάφραση αποσπάσματος επιστημονικού άρθρου και εντοπισμός των παγιωμένων δομών.
Τεχνολογία: PubMed και ορολογικές πηγές του πεδίου.
Παραδοτέο: Μετάφραση με σχολιασμό των ορολογικών επιλογών.

6η εβδομάδα: Χημεία
Θεωρία: Τυποποίηση και εναρμόνιση της ορολογίας, ζητήματα ασφάλειας και ευθύνης του μεταφραστή (Παριανού).
Εφαρμογή: Δελτίο δεδομένων ασφαλείας: δομή, υποχρεωτικές τυποποιημένες φράσεις, απόδοση στα Ελληνικά.
Τεχνολογία: ECHA, ChemSpider και ενωσιακές πηγές.
Παραδοτέο: Μετάφραση δελτίου δεδομένων ασφαλείας με τεκμηρίωση.

7η εβδομάδα: Μηχανολογία
Θεωρία: Οδηγίες χρήσης: δομή, ελεγχόμενη γλώσσα, προστακτική και απρόσωπες διατυπώσεις, προσβασιμότητα (Nord).
Εφαρμογή: Μετάφραση αποσπάσματος εγχειριδίου χρήσης με εικονογράφηση και υπομνήματα.
Τεχνολογία: Μεταφραστικές μνήμες και έλεγχος συνέπειας των επαναλαμβανόμενων τμημάτων.
Παραδοτέο: Μετάφραση εγχειριδίου και κατάλογος επαναλαμβανόμενων δομών.

8η εβδομάδα: Περιβάλλον και κείμενα της Ευρωπαϊκής Ένωσης
Θεωρία: Ο ενωσιακός λόγος: πολυγλωσσία, τυποποιημένη ορολογία, υποχρεωτικά ισοδύναμα και συμβάσεις σύνταξης.
Εφαρμογή: Μετάφραση αποσπάσματος κανονισμού ή έκθεσης περιβαλλοντικού περιεχομένου.
Τεχνολογία: EUR-Lex, IATE και σώματα παράλληλων κειμένων.
Παραδοτέο: Μετάφραση με παράθεση των ενωσιακών ισοδυνάμων.

9η εβδομάδα: Ενέργεια και τεχνολογία
Θεωρία: Νεολογισμοί, δανεισμός και απόδοση νέων ή αμετάφραστων όρων (Δουδουλακάκη, Βαλεοντής).
Εφαρμογή: Τεχνικές προδιαγραφές: ομαδική επεξεργασία εκτενέστερου κειμένου με ενιαία ορολογία.
Τεχνολογία: Εργαλεία υποβοηθούμενης μετάφρασης και κοινή βάση ορολογίας της ομάδας.
Παραδοτέο: Ομαδική μετάφραση με ενιαία και τεκμηριωμένη ορολογία.

ΦΑΣΗ Γ΄: ΠΟΙΟΤΗΤΑ, ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑ ΚΑΙ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΗ ΠΡΟΟΠΤΙΚΗ (εβδομάδες 10-13)
10η εβδομάδα: Μηχανική μετάφραση και μετεπιμέλεια
Θεωρία: Δυνατότητες και όρια της μηχανικής μετάφρασης και των μεγάλων γλωσσικών μοντέλων στον ειδικό λόγο. Δεοντολογία και εμπιστευτικότητα κατά τη χρήση τους.
Εφαρμογή: Μετεπιμέλεια μηχανικά μεταφρασμένου κειμένου και επισημείωση των λαθών.
Τεχνολογία: Συστήματα μηχανικής μετάφρασης και γλωσσικά μοντέλα, με κριτική αξιολόγηση των αποδόσεων.
Παραδοτέο: Αναφορά μετεπιμέλειας με κατηγοριοποίηση των λαθών.

11η εβδομάδα: Έλεγχος και διασφάλιση ποιότητας
Θεωρία: Η αναθεώρηση ως στάδιο της μεταφραστικής διαδικασίας, κριτήρια ποιότητας, πρότυπο ISO 17100.
Εφαρμογή: Ετεροαξιολόγηση των μεταφράσεων μεταξύ των ομάδων με βάση καθορισμένα κριτήρια.
Τεχνολογία: Εργαλεία αυτόματου ποιοτικού ελέγχου και ελέγχου συνέπειας.
Παραδοτέο: Έκθεση αναθεώρησης με τεκμηριωμένες προτάσεις διόρθωσης.

12η εβδομάδα: Ορολογική συνέπεια και τελική αναθεώρηση
Θεωρία: Ορολογική συνέπεια στο σύνολο του έργου, διαχείριση της συνωνυμίας στην ειδική γλώσσα (Παριανού & Κελάνδριας).
Εφαρμογή: Ενοποίηση των γλωσσαρίων των ομάδων και τελική αναθεώρηση των μεταφράσεων.
Τεχνολογία: Βάση ορολογίας και έλεγχος συνέπειας στο σύνολο του κειμένου.
Παραδοτέο: Τελικό ενοποιημένο γλωσσάριο του εξαμήνου.

13η εβδομάδα: Επαγγελματικό πλαίσιο
Θεωρία: Το επαγγελματικό πλαίσιο της ειδικής μετάφρασης: ρόλοι, συνεργασία, δεοντολογία και ευθύνη.

Ανακεφαλαίωση.

Ξενόγλωσση βιβλιογραφία

Baker, M. (2018). In Other Words: A Coursebook on Translation (3η έκδ.). London / New York: Routledge.
Bell, R. T. (1991). Translation and Translating: Theory and Practice. London / New York: Longman.
Byrne, J. (2006). Technical Translation: Usability Strategies for Translating Technical Documentation. Dordrecht: Springer.
Byrne, J. (2012). Scientific and Technical Translation Explained: A Nuts and Bolts Guide for Beginners. London / New York: Routledge.
Fischbach, H. (επιμ.) (1998). Translation and Medicine (ATA Scholarly Monograph Series X). Amsterdam / Philadelphia: John Benjamins.
Gotti, M., & Šarčević, S. (επιμ.) (2006). Insights into Specialized Translation. Bern: Peter Lang.
ISO 17100:2015. Translation Services: Requirements for Translation Services. Geneva: ISO.
Jakobson, R. (1959). «On linguistic aspects of translation». Στο L. Venuti (επιμ.), The Translation Studies Reader (σσ. 113-118). London: Routledge.
Montalt, V., & González-Davies, M. (2007). Medical Translation Step by Step: Learning by Drafting. Manchester: St Jerome.
Munday, J. (2001/2008). Introducing Translation Studies: Theories and Applications (2η έκδ.). London / New York: Routledge.
Newmark, P. (1988). A Textbook of Translation. New York: Prentice Hall.
Nord, C. (1997/2001). Translating as a Purposeful Activity: Functionalist Approaches Explained. Manchester: St Jerome.
Olohan, M. (2016). Scientific and Technical Translation. London / New York: Routledge.
Parianou, A. (2009). Translating from Major into Minor Languages. Athens: Diavlos.
Reiss, K. (1971/2000). Translation Criticism: The Potentials and Limitations (μτφρ. E. Rhodes). Manchester: St Jerome.
Reiss, K., & Vermeer, H. J. (2013). Towards a General Theory of Translational Action: Skopos Theory Explained (μτφρ. C. Nord). London / New York: Routledge.
Robinson, D. (1997/2003). Becoming a Translator: An Introduction to the Theory and Practice of Translation (2η έκδ.). London / New York: Routledge.
Sager, J. C. (1990). A Practical Course in Terminology Processing. Amsterdam / Philadelphia: John Benjamins.
Temmerman, R. (2000). Towards New Ways of Terminology Description: The Sociocognitive Approach. Amsterdam / Philadelphia: John Benjamins.
Wright, S. E., & Wright, L. D. (επιμ.) (1993). Scientific and Technical Translation. Amsterdam / Philadelphia: John Benjamins.

Ελληνόγλωσση βιβλιογραφία

Βαλεοντής, Κ. (2004). «Ο “Αναλογικός κανόνας”, χρήσιμο ορολογικό εργαλείο στη διαγλωσσική μεταφορά γνώσης». 2η Σύνοδος Κορυφής για την Ορολογία, Βαρκελώνη, 26-27 Νοεμβρίου 2004. ΕΛΕΤΟ.
Βαλεοντής, Κ. Ε., & Κριμπάς, Π. Γ. (2014). Νομική γλώσσα, νομική ορολογία: θεωρία και πράξη. Αθήνα: Νομική Βιβλιοθήκη / ΕΛΕΤΟ.
Βηδενμάιερ, Α. (2009). «Ερευνητική ικανότητα: το μεγάλο μυστικό των μεταφραστών». Στο Ε. Κουρδής & Ε. Λουπάκη (επιμ.), Η μεταφρασεολογική έρευνα και η μεταφραστική πρακτική στον ελληνόφωνο χώρο. Πρακτικά 2ης Συνάντησης Ελληνόφωνων Μεταφρασεολόγων, Θεσσαλονίκη, 7-9 Μαΐου 2009.
Cronin, M. (2007). Μετάφραση και Παγκοσμιοποίηση (μτφρ. Π. Κελάνδριας). Αθήνα: Δίαυλος.
Δουδουλακάκη, Χ. (2001). «Ο μεταφραστής ως δημιουργός νεολογισμών». Ελληνική Γλώσσα και Ορολογία, Ανακοινώσεις 3ου Συνεδρίου ΕΛΕΤΟ (σσ. 251-261), Αθήνα, 1-3 Νοεμβρίου 2001.
Καρδούλη, Μ. (2011). «Η ορολογική νοοτροπία». Ελληνική Γλώσσα και Ορολογία, Ανακοινώσεις 8ου Συνεδρίου ΕΛΕΤΟ, Αθήνα.
Κελάνδριας, Π. Ι. (2007). «Ο ρόλος των μεταφραστικών οδηγιών στη διαμόρφωση της ειδικής ορολογίας». Ελληνική Γλώσσα και Ορολογία, Ανακοινώσεις 6ου Συνεδρίου ΕΛΕΤΟ (σσ. 344-352), Αθήνα, 1-3 Νοεμβρίου 2007.
Κελάνδριας, Π. Ι. (2013). «Η ορολογική “σύγκλιση” ως μεταφραστικό εργαλείο της ειδικής μετάφρασης». Ελληνική Γλώσσα και Ορολογία, Ανακοινώσεις 9ου Συνεδρίου ΕΛΕΤΟ, Αθήνα.
Κελάνδριας, Π. Ι. (2016). Λειτουργική Διδακτική της Μετάφρασης. Αθήνα: Δίαυλος.
Κεντρωτής, Γ. (1996). Θεωρία και πράξη της μετάφρασης. Αθήνα: Δίαυλος.
Κουτσιβίτης, Β. (1990-1991). «Διεθνείς τάσεις στη θεωρία της μετάφρασης». Γλωσσολογία, 9-10.
Munday, J. (2004). Μεταφραστικές σπουδές: θεωρίες και εφαρμογές (μτφρ. Ά. Φιλιππάτος). Αθήνα: Μεταίχμιο.
Nord, C. (2014). Η μετάφραση ως στοχευμένη δραστηριότητα: εισαγωγή στις λειτουργικές προσεγγίσεις (μτφρ. Σ. Γραμμενίδης & Δ. Λάμπρου). Αθήνα: Δίαυλος.
Παριανού, Α. (2004). «Διαπολιτισμική ειδική επικοινωνία». Επιστημονική Επετηρίδα 1999-2003 (σσ. 299-424). Κέρκυρα: Ιόνιο Πανεπιστήμιο, ΤΞΓΜΔ.
Παριανού, Α. (2007). «Η ανάγκη της λειτουργικής προσέγγισης στη μετάφραση ειδικών κειμένων». Ελληνική Γλώσσα και Ορολογία, Ανακοινώσεις 6ου Συνεδρίου ΕΛΕΤΟ (σσ. 353-361), Αθήνα, 1-3 Νοεμβρίου 2007.
Παριανού, Α., & Κελάνδριας, Π. Ι. (1999). «Τεχνικές και διδακτική της μετάφρασης ειδικών κειμένων». Ελληνική Γλώσσα και Ορολογία, Ανακοινώσεις 2ου Συνεδρίου ΕΛΕΤΟ (σσ. 263-271), Αθήνα, 21-23 Οκτωβρίου 1999.
Παριανού, Α., & Κελάνδριας, Π. Ι. (2001). «Η συνωνυμία στην ειδική γλώσσα και η μετάφρασή της». Ελληνική Γλώσσα και Ορολογία, Ανακοινώσεις 3ου Συνεδρίου ΕΛΕΤΟ (σσ. 262-271), Αθήνα, 1-3 Νοεμβρίου 2001.
Τσίγκου, Μ. (2011). Γλωσσολογία και μετάφραση: προσεγγίζοντας τη μεταφραστική μονάδα. Αθήνα: Δίαυλος.
Τσίγκου, Μ. (2015). «Η τύχη της γλωσσικής ποικιλίας ως φορέα πολιτισμού στη μετάφραση». Στο Ε. Κουρδής & Ε. Λουπάκη (επιμ.), Πρακτικά 4ης Συνάντησης Ελληνόφωνων Μεταφρασεολόγων, Θεσσαλονίκη, 23-25 Μαΐου 2015.

Ηλεκτρονικές πηγές και ορολογικές βάσεις

IATE, EUR-Lex, MeSH, PubMed, ECHA, ChemSpider, TERMIUM Plus, ΕΛΕΤΟ (eleto.gr).

Το μάθημα είναι δίωρο και έχει εργαστηριακό χαρακτήρα: η μετάφραση γίνεται με καθοδήγηση στην τάξη, σε ομάδες, πάνω σε επιστημονικά και τεχνικά κείμενα κλιμακούμενης δυσκολίας και έκτασης, και προηγείται προετοιμασία στο σπίτι. Τα γλωσσάρια και οι μεταφράσεις των ομάδων παρουσιάζονται και αξιολογούνται στην τάξη. Το υλικό μελέτης και η ενημέρωση για το μάθημα παρέχονται μέσω της πλατφόρμας Open eClass.

Ορολογικές βάσεις δεδομένων και πηγές τεκμηρίωσης (IATE, EUR-Lex, MeSH, PubMed, ECHA, TERMIUM Plus).
Εργαλεία υποβοηθούμενης μετάφρασης (CAT), μεταφραστικές μνήμες και συστήματα διαχείρισης ορολογίας.
Συστήματα μηχανικής μετάφρασης και μεγάλα γλωσσικά μοντέλα, με κριτική αξιολόγηση των αποδόσεων και μετεπιμέλεια.
Εργαλεία διασφάλισης ποιότητας και ελέγχου της ορολογικής συνέπειας.
Ανάρτηση υλικού, ομαδική συνεργασία, υποβολή εργασιών και ανατροφοδότηση μέσω της πλατφόρμας Open eClass.

Γλώσσα αξιολόγησης: Ελληνική / Αγγλική.
Το μάθημα εξετάζεται με γραπτή εξέταση, η οποία περιλαμβάνει:
– Μετάφραση ειδικού κειμένου από τα Αγγλικά στα Ελληνικά.
– Γλωσσάριο των όρων του κειμένου, προϊόν αποδελτίωσης, με τεκμηρίωση των πηγών.
– Σύντομο σχολιασμό των μεταφραστικών επιλογών.
Κριτήρια αξιολόγησης: ακρίβεια της μετάφρασης και ορθότητα των επιστημονικών εννοιών, συνέπεια και τεκμηρίωση της ορολογίας, ποιότητα και σαφήνεια της έκφρασης στη γλώσσα-στόχο, αξιοπιστία των πηγών, αιτιολόγηση των επιλογών.
Τα παραδοτέα των εβδομαδιαίων ενοτήτων και οι ομαδικές εργασίες έχουν διαμορφωτικό χαρακτήρα, παρουσιάζονται και σχολιάζονται στην τάξη και δεν βαθμολογούνται αυτοτελώς.