Διαπολιτισμική Επικοινωνία

Το μάθημα εξετάζει τις θεωρητικές αρχές και τις πρακτικές διαστάσεις της διαπολιτισμικής επικοινωνίας, εστιάζοντας στις σχέσεις μεταξύ πολιτισμού, γλώσσας, ταυτότητας και κοινωνικού περιβάλλοντος. Διερευνά τις έννοιες του πολιτισμού και της κουλτούρας σε πολλαπλά επίπεδα, όπως το ατομικό, το κοινωνικό, το εθνικό και το οργανωσιακό, αναδεικνύοντας τον δυναμικό και σύνθετο χαρακτήρα των πολιτισμικών ταυτοτήτων.

Παρουσιάζονται και εξετάζονται κριτικά επιλεγμένα θεωρητικά μοντέλα και πλαίσια πολιτισμικών διαστάσεων, με έμφαση στις δυνατότητες και στους περιορισμούς της εφαρμογής τους. Παράλληλα, αναλύονται η λεκτική και η μη λεκτική επικοινωνία, η αντίληψη, τα στερεότυπα, οι προκαταλήψεις, ο εθνοκεντρισμός, ο ρατσισμός και οι διαδικασίες διαπολιτισμικής προσαρμογής. Ιδιαίτερη προσοχή δίνεται στον ρόλο της εξουσίας, των κοινωνικών ανισοτήτων και του δημόσιου λόγου στη διαμόρφωση των διαπολιτισμικών σχέσεων.

Μέσα από μελέτες περίπτωσης, ανάλυση κρίσιμων περιστατικών, συζήτηση και αναστοχαστικές δραστηριότητες, το μάθημα αποσκοπεί στην καλλιέργεια διαπολιτισμικής επίγνωσης, ευαισθησίας και επικοινωνιακής ικανότητας. Έμφαση δίνεται στον σεβασμό, στην ανοιχτότητα, στην περιέργεια, στην ενσυναίσθηση, στην πολιτισμική ταπεινότητα και στην άνεση απέναντι στην αμφισημία και την αβεβαιότητα, καθώς και στην εφαρμογή τους σε κοινωνικά, επαγγελματικά και θεσμικά περιβάλλοντα.

Με την επιτυχή ολοκλήρωση του μαθήματος, οι φοιτητές/φοιτήτριες θα είναι σε θέση να:

• αναλύουν κριτικά τις έννοιες του πολιτισμού και της κουλτούρας και τη σχέση τους με τη γλώσσα, την ταυτότητα και το κοινωνικό περιβάλλον·

• συγκρίνουν θεωρητικά μοντέλα διαπολιτισμικής επικοινωνίας και πλαίσια πολιτισμικών διαστάσεων, αξιολογώντας τη χρησιμότητα και τους περιορισμούς τους και αποφεύγοντας στερεοτυπικές γενικεύσεις·

• ερμηνεύουν λεκτικές και μη λεκτικές επικοινωνιακές πρακτικές σε γλωσσικά και πολιτισμικά ποικίλα περιβάλλοντα·

• εξετάζουν κριτικά τον ρόλο της αντίληψης, των στερεοτύπων, των προκαταλήψεων, του εθνοκεντρισμού και του ρατσισμού στις διαπολιτισμικές σχέσεις·

• αναλύουν πώς οι σχέσεις εξουσίας, οι κοινωνικές ανισότητες και ο δημόσιος λόγος επηρεάζουν τη διαπολιτισμική επικοινωνία·

• διακρίνουν τη διαπολιτισμική επίγνωση, την ευαισθησία και την επικοινωνιακή ικανότητα και να εξηγούν τη μεταξύ τους σχέση·

• αναστοχάζονται κριτικά πάνω στις δικές τους πολιτισμικές παραδοχές, αντιλήψεις και επικοινωνιακές πρακτικές·

• αξιοποιούν θεωρητικές έννοιες και ερευνητική βιβλιογραφία για την ανάλυση κρίσιμων περιστατικών και την τεκμηρίωση προτάσεων διαχείρισης διαπολιτισμικών προκλήσεων·

• εφαρμόζουν στρατηγικές ενεργητικής ακρόασης, ενσυναίσθησης, διευκρίνισης και διαπραγμάτευσης του νοήματος, προσαρμόζοντας την επικοινωνία τους στο εκάστοτε περιβάλλον.

1η εβδομάδα: Παρουσίαση του μαθήματος και εισαγωγή στις έννοιες του πολιτισμού και της κουλτούρας: επίπεδα ανάλυσης, πολιτισμικές ταυτότητες και πολιτισμική αυτοεπίγνωση.

2η εβδομάδα: Θεμελιώδεις έννοιες της διαπολιτισμικής επικοινωνίας: γλώσσα, ταυτότητα, συμφραζόμενα και εξουσία· διαπολιτισμική επίγνωση και επικοινωνιακή ικανότητα.

3η εβδομάδα: Πολιτισμικές διαστάσεις και ερμηνευτικά μοντέλα: επιλεγμένες προσεγγίσεις των Hofstede, Hall, Trompenaars και Lewis· συγκριτική εξέταση, κριτική και όρια εφαρμογής.

4η εβδομάδα: Ανάλυση μελετών περίπτωσης και κρίσιμων περιστατικών: σύνδεση θεωρίας και πράξης, ακαδημαϊκή τεκμηρίωση και βασικές αρχές γραπτής εργασίας και προφορικής παρουσίασης.

5η εβδομάδα: Λεκτική και μη λεκτική επικοινωνία σε πολυπολιτισμικά περιβάλλοντα: επικοινωνιακό ύφος, ευγένεια, σιωπή, παραγλώσσα, χειρονομίες, βλέμμα, αφή και διαπροσωπική απόσταση.

6η εβδομάδα: Προφορικές παρουσιάσεις και κριτικός αναστοχασμός — Μέρος 1: εφαρμογή θεωρητικών εννοιών, συζήτηση και ανατροφοδότηση.

7η εβδομάδα: Προφορικές παρουσιάσεις και κριτικός αναστοχασμός — Μέρος 2: εφαρμογή θεωρητικών εννοιών, συζήτηση και ανατροφοδότηση.

8η εβδομάδα: Αντίληψη και διαπολιτισμική συνάντηση: στερεότυπα, προκαταλήψεις, εθνοκεντρισμός και ρατσισμός· πολιτισμικό σοκ και διαπολιτισμική προσαρμογή.

9η εβδομάδα: Ανάπτυξη διαπολιτισμικής επικοινωνιακής ικανότητας: επιλεγμένα μοντέλα, στάσεις, γνώσεις, δεξιότητες και εσωτερικά και εξωτερικά αποτελέσματα· εφαρμογές στην επικοινωνία.

10η εβδομάδα: Διαπολιτισμική ευαισθησία και αναστοχασμός: το Αναπτυξιακό Μοντέλο Διαπολιτισμικής Ευαισθησίας του Bennett (DMIS), εθνοσχετικότητα, πολιτισμική ταπεινότητα και διαχείριση της αμφισημίας.

11η εβδομάδα: Διαπολιτισμικές προκλήσεις στις διαπροσωπικές σχέσεις, στην εργασία και στους θεσμούς: συνεργασία, συμπερίληψη, διαχείριση συγκρούσεων και διαμεσολάβηση.

12η εβδομάδα: Διαπολιτισμική επικοινωνία και επικαιρότητα: κριτική ανάλυση επιλεγμένων ζητημάτων από την πολιτική, τη μετανάστευση, τα μέσα ενημέρωσης και την ψηφιακή δημόσια σφαίρα.

13η εβδομάδα: Σύνθεση, ανασκόπηση και κριτική αποτίμηση του μαθήματος: σύνδεση θεωρίας και εφαρμογής, ανατροφοδότηση και αναστοχασμός σχετικά με την προσωπική και επαγγελματική ανάπτυξη.

Liu, S., Volcιc, Z., Gallois, C. (2018). Εισαγωγή στη Διαπολιτισμική Επικοινωνία: Παγκόσμιοι πολιτισμοί και πλαίσια. Αθήνα: Gutenberg (Επιμελητής: Ευγενία Αρβανίτη, Μεταφραστής: Αδριανός Φριλίγγος).

Karras, I. (2020). The Culture and Communication Interface. Αθήνα: Εκδόσεις Δίαυλος (ISBN 9789605314521).

Επιλεγμένα Άρθρα

Πρόσωπο με πρόσωπο, εξ αποστάσεως εκπαίδευση (σύγχρονα και ασύγχρονα).

Χρήση Τ.Π.Ε. στη Διδασκαλία και στην επικοινωνία με τους φοιτητές/τις φοιτήτριες.

Προφορική ομαδική παρουσίαση: 50%.

Ατομική εργασία-γραπτή συνθετική εργασία: 50%.

Υπάρχουν ρητά προσδιορισμένα κριτήρια αξιολόγησης και είναι προσβάσιμα από τους φοιτητές στο open e-class (τα κριτήρια δίνονται μαζί με τα θέματα των εργασιών).